Zou Folklores

Haidawi Khuo a Misau leh Zou Tangvalpa

2009-11-04T20:39:00.000-08:00

Haidawi Khuo a

Misau leh Zou Tangvalpa

"Ka tuh aw ka nu tum; ka zabeel aw Haidawi ateeng Thanglam khen" chi'n misau khat ana kikou zel achi uhi. (Haidawi khu kho kumlui vawt a kigen ahizieh in Haidawi accent khu i Zou ham original hi diing in gintat ahuoi hi). Tua misaupa'n mihingte ana patausah gige a, khenkhat ana ne jel hi. Haam a giehkhawm tangval ni in nitaah chieng in a nungahte uh ava heel zel ua, kholai a muolsuong kidawte munkhat ah ana ki-ngah jel ua, nitaah teng a liengtung khan kikhel in khat in khatpa a liengtung ah khang in a haam uh ana zuon jel uhi. Hun bangtan amakhat tambang a liengtung khan kikhel a akipuoh zou un misaupa'n ana theidapta hi.

Misaupa zong mihing a kileem in jaan khat tua muolsuong kidawte tung ah ana touta hi. Lawmtate lawmpa'n a lawm khatpa ana ngah ngah a, ang peitheita sih a, jankim ang hi in a lawmpa zong haam lang zuon in ana peisanta hi. Khatpa zong a nungah helna apat jankim tuom a ang pei leh misaupa mihing a kileempa'n a ki-ngahna ngai uh muolsuong kidawte tung ah ana ngah hi. Ama'n zong tua misaupa a lawmpa hiva chi in aliengtung ah a kikhaptou pai hi. Misaupa zong dingtou pai in khoning lang a zotpita a, mihingpa'n a lawmpa'n a chiemmuina a khoning lang ang zotpi hiva chi'n misaupa liengtung ah a chiemmui kawmkawm hi.

Misaupa'n lah dawng lou in a peipi mielmuol a, a tawpna ah khoning ang tungtah un misaupa zong mihing a kileem pen misau ma suoh diing in ang khang hulhulta hi. Mihingpa a kitung a, a kitung zouta sih hi. China diing theilou in a puon leh akhut akeng a kimai kawikawi a,hilezong zum-le-hiem bangma amu tasih hi. Chimaw kisa seng seng leh a china diing theilou in alu ang khoi leh a nungahnu'n asam hoitah a atum pieh, saki hiem mama khat a akil pieh khu ang maikhata laijang hi. (Khanglui lai in pasalte'n atuh uh atum ua, saki hiem mama khat in a kil uhi. Tua saki khu a galvan uh ahipai hi). Amapa'n zong kakha-katam chilou in thakhat in tua saki hiem mama lakhie in misaupa mittang tegel a dawtthep piehta hi. Misaupa zong kikou mang gawp in mihingpa tuolsena'n aneita a, tuol ah mihingpa meehlia diing in amai pelpol hi. Vangphathuoitah in mihngpa khu singluong golpikhat gei ah ana tu a, tua singluong nuoi ah kibu in misaupa'n a maikha tasih hi. Tuazou sawtlou in misaupa laitat in akiim-apaam a singte nuoimal sieng in asipta dingdeng hi. Mihingpa lah kipia ngamlou leh naah zong naah ging ngamlou in singluong nuoi ah a kibu denta hi.

Zingkaal khuo ang vaah in haam a sawmgiehte leh khosung a pasal muonhuoi zousie kikhawm in mimangpa sui diing in ang kipanta uhi. Janlai a misaupa kikouna leh husahna tawmte za uh ahiman in tualang ang zuonpaita vingveng uhi. Khogei ah gamkuom lienpikhat lou kivatsa leh sing kitusa bang in ana pheng zengzung a, mihingpa amin tawh ahat uleh singluong nuoi apat chi kithing dildel in ang thoutouta hi. Hoitah a ang zen dam zou un athu umdan adoh uleh athu umdan zousie mihingpa'n ahilta hi.

Khomite zong kipan pai in misau luong diing asui suita ua, misau luong chie pha diing shiluong bangma aum sih hi. Atawp tawp in munkhat ah thangkhit shisa khat amu ua, aet uleh amit ana kidotthep pieh hi. Tua thangkhit shisa pen la in mei in a haltumta uhi. Tuami ni apat khangluite'n nitumzou chieng apat liengtung a kipuoh chi khu a lipkhap mama ua, koima a kiposah sih uhi.

Tualeh jankim apat jingkaal lang 2:00 am tan khu mihingte leh zu-le-va iimut hun ahia, tua hun chieng in kholai ah mishihate, hazau, dawisie, kausie, gamhuoite, pheisam leh hangneelte vah hun ahizieh in tua hun a kholai vaahte leh gampawtte hagau aman paipai uh chi'n tua hun a gimneisah mama uhi. Gam pawtna a miel in ang la leh jankim chieng a munkhat teitei a thawm neilou a um ahiei, iimut khinkhian diing ahi hi. Tua hun pen mihingte leh zu-le-va iimut hun ahita a, mishihate, hazau, dawisie-kausie, gamhuoite leh pheisam hangneelte vah hun ahita hi.

Tua hun laitah in "Tui Siengthou" a kidim hi. Tui siengthou dim diingte zong hoitah a kisingsa a luigei mama a gieh a, tua hun laitah a mishihate, hazau, dawisie, kausie, gamhuoite, pheisam leh hangneelte'n a theilou kaal ua tomkhat sung a adip meng meng uh ahi hi. Tua Tui Siengthou (Kichiemna tui) khu hun kikhel kuon laita - mihing leh mishi (jankim) ahiei mishi leh mihing (Aah masa khuon - 2:00 am masang lien) a kidim ahi hi. Tua tui pen koima sauthang lou - mishite sauna apat a zong siengthou manta, mihingte leh zu-le-vate'n lah sau man nailou china ahi hi. Tua khu Tui Siengthou (Chiem tui or kichiemna tui) kichi ahi hi. Tuami tui dawn a kichiemte khu asawng teitei hi achi uhi.

%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%

Penglam Tangthu

2008-12-21T16:35:00.000-08:00

Penglam Tangthu

Nidanglai in Zou khokhat ah Penglam kichi khat pasal ana um hi. Ama khu milamdang leh mitawh kibanglou (unique) mi khat ana hi hi. Amapa a shina diingte ah apil mama a, hilezong apil hiva ichileh lah amot in amo veve hi. Sil lamdangtah leh mothuoi tahte zong a bawlkawi kawi hi. Khatvei tengin a maw hiva ichileh ana pil zel a, apil hiva ichi leh ana mo thepthup zel hi.

PENGLAM LEH A PI AAIKO SAWHNA: Nikhat Penglam a naupan lai in a pi tawh Aaikuo sawh diingin ang kuonta uhi. Luita leh shii lah ang sawh toutouta uhi. Bangtan amakhat ang sawhzou un Penglam in a aaiko sunga singhui khat tu in api kungah zuou bawlin, "Pi aw, aai in ka khut ang keipieh a, ang ha nuom sih hi" chi'n a khut ala nuomta sih hi. A pi zong lungkham seng kisa'n 'bang chileh Penglam khut aai in aha theima de aw?' chi'n ang ngaituo tuota hi. Penglam zong nasakhem kipang in api kungah a kapkhemta hi. A pi zong a beidot chiengin Penglam in, "Pi aw, isahlam deu, muoltungah bangchi leh aaipi'n ka khut ang hathei diing amah chi i gal a loukuonte va galdoh in" achita hi. Api zong kipapai in asah deu ua muoltunglam ang zuonta hi. Tuakaal in Penglam zong akhut lakhie in luitaw langah ana taisuh paita hi. Api zong muol tung ang tuntah in "Ka gal a lou kuonte aw, ka tupa Penglam khut aaipi'n akei a aha nuomta sih hi. Bangchileh Penglam khut aaipi'n aha thei diei?" chi'n ang galdoh chiei chieita hi. Penglam in zong luitaw langa muolgal khatlang apat in, "A pi su luleh dam tava" chi'n ana dawng hi. Tuazou in Penglam zong hing tai kia vingveng in aaikuo sunga akhut ana guonglut kia a, a pi tun ana ngahta hi.

A pi ang tuntah in, "Pi aw, i gallanga loukuonte'n bang achi uoi?" chi'n adongta hi. A pi'n a thuzah pen a hilnuomta sih hi. Penglam zong nasa seng kipang in akap zel a, a pi zong gal a loukuonte vadong kia diingin ang kipan kiata hi. A pi muoltunga a katou chiengin Penglam zong luitaw langa muolkhat pen ah ana taizel hi. A pi'n muol tung ang tuntah in "Ka gal a lou kuonte aw, ka tupa Penglam khut aaipi'n akei a aha nuomta sih hi. Bangchileh Penglam khut aaipi'n aha thei diei?" chi'n ang galdoh kiata hi. Penglam zong hing kipankia leuleu in, "A pi su luleh damta va ee" chi'n ana dawng kiata hi. Tuazou chiengin hing taikia pai in aaikuo ah akhut ana thunlut kia zel hi.

A pi zong ang tuntah in Penglam in, "Pi aw, i gallanga loukuonte'n bang achi uoi?" chi'n ana dong kiata hi. A pi'n a thuzah pen a hilnuom zeelta sih hi. Penglam zong nasa seng kipang in akap zel a, a pi zong gal a loukuonte vadong kia diingin ang kipan kiata hi. A pi muoltunga a katou tah chiengin Penglam zong tuitaw langa muol ah ana tai vingveng kiata hi. A pi'n, "Ka gal a lou kuonte aw, ka tupa Penglam khut aaipi'n akei a aha nuomta sih hi. Bangchileh Penglam khut aaipi'n aha thei diei?" chi'n ang galdoh kiata hi. Penglam zong hing kipankia leuleu in, "A pi su luleh damta va ee" chi'n ana dawng kiata hi. Tuazou chiengin hing taikia pai in aaikuo ah akhut ana thunlut kia zel hi. Thumvei vingveng a doh zou nua a "A pi su luleh damta va" chi dawnna mu ahiziehin a tawp in a pi in zong a thuzah gingta pien in Penglam kungah "A pi su luleh damta va achi uhi" chi'n agenta hi. Tuachi'n a pi tawh a lumkhawmta ua, a lupkhawm zou un Penglam in zong a khut aaikuo apat in a lakhe paita hi. A pi in Penglam kungah, "Tami thu na pu kungah gen mawng mawng suo izaw" achi a, vaipei zong a kizawhta sih uhi. A pi tung masa in Penglam bakhat zou chienga tung diingin a houlimta uhi.

PENGLAM PEEHNAAL TUNGAH KI AWMTHOL: A pi peizou in Penglam ang khodah leh gul khatin peehnaal sing luibang leh luibang kawmtuo a kipua khat azui amuta hi. "Gul nouchiengin tuabang zuithei ahileh ke'n zong zuithei vang" chi'n tua peehnaal singluong tungah gul bangin a awm in ang kithol sawmta hi. A bullang themkhat a zuithei sam a, hilezong alai ang tuntah in kithol thei nawnlou banah a peelnaal khu naal sengin Penglam zong luisung buonnawi lah sena'n a kineita hi. Buonnawi lah apat pawtkhe theilou in aumta a, a kikou kou leh luigaal ah hunpi khat in ava delta a, a ngiih hi. Penglam in zong, "Tuana bangma bawllou a nang ngiih sangin hing kilah inlen tui ah hing sawpsieng inlen, kasa hing kineeh lechin na mul maam zoteeh ven" achi hi. A humpi zong kipan pai in Penglam khu a kamah a kuoldop pai a a hanga tuili khat a sawpsienga neeh mai diingin ang kithawita hi. Tuili ang tuntah un Penglam in asah a naulaigui gate kawh in "Tuanah ka u-le-naute kei hun diingin a teipi leh thalpi tawh sisan kai niainuai in hing kuon uh ee, kitaimang meng meng aw" chi'a humpi kunga achi leh humpi zong zauseng sengin a thalsai in a taimangta hi. Tuana tuili sungah Penglam hoitah in a kisil a, innlang ang zuonta hi.

PENGLAM LEH A PU KIZUANA: Penglam inn ang tunin a pi ana tungta hi. A pu'n a temta zangnuom in Penglam kungah, "Penglam ka temta napuoh pen heia nang nuasie hita?" achi leh Penglam in zong "Eh, ka pi tawh ka lupkhawmna ua kang manghil hi ei" chi'n a dawngkhata laizang hi. A pi'n genlou diing achi pen Penglam in ang genkhata hi. A pu zong thangpai sengseng in Penglam zuakhiet diing chi'n bawmlaang lienpi khat ang phanta hi. Penglam in, "Pu, tami bang dila?" achileh "I uital pi ka puohna di" chi'n a pu'n a dawng hi. A bawmlaang ang phanzou tah in "Penglam nang hing kite vawile na kita ei" achi leh Penglam zong a bawmlaang sungah a kite diingin ang lutta hi. Thakhat in a pu'n a bawmlaang kam hupai in a sungah Penglam ang khumta hi. Tuazou in khovengte kungah Penglam zua diing chi'n a bawmlaang ang pota hi. A khovengte uh khuo ang tuntah in, "Ka tupa Penglam zua ing ee, adei na um uleh" chi'n ang kikouta hi. "Bangza man diing ahiei?" "Sielpi noukai khat" chi'n ang kidawpta uhi. Aman diing ang kideeh lai un bawmlaang sunga um Penglam zong hing kikou in, "Ka pu zua ing ee, adei na um uleh." "Bangza man diing?" "Natang khil khat" achi leh Penglam in apu a khawngta hi. Tuachi'n khovengte'n Penglam pu aleizawta ua, Penglam ang suohta ta hi.

PENGLAM TOBINGTE KHUO AH: Penglam leh apu kizuanate khuo khu ataw uh abing hi. (Tam khu theichet ahisih. A taw uh bing tahtah ama, ahilou leh bang amah chi theichet ahisih hi) Penglam dailenna vamu putsat ua, lamdang sa in Penglam ang dongta uhi. Penglam in zong tovang nopdan a genpi chieng un a khomite zong tovang nei diing a ut mama uhi.

Penglam in "Tovang nei diing na ut tahtah uleh tumphuol khat hing sep un, na taw uh hing vu pieh vang" achita hi. Khomite zong ang utta ua, tumphuol khat sep in, siatuul golpikhat Penglam in ang emta hi. Siatuul ang san tah in a tokuo uh aban ban in ang vu pieh a, a vu masa sa in naa sa sengseng in a kisat litlit uhi. Penglam in zong "Na lawmte uh nuomsa seng in a liing dildel u khu" achi chieng in a dangte zong a thanuom semsem uhi. Tuachi'n Penglam in a khojang un a taw uh a vu piehta hi.

TUILUT KIDEMNA: Penglam in zong innlang ang zuanta hi. A khuo uh atun masang in khokhat ang tungta hi. Tua khuo pen tuipang a khokhat ahi hi. Tua khote'n Penglam tuilut kidempi diing in achiel uhi. Penglam in zong kihatsah deu mai in "Tuilut kidem diing ihileh taubeel khat chiet i kawng a igaah diing, tua tawh tui lut diing" ang chita a, a kidempi diingte'n zong ang thukimta uhi.

Penglam in zong a taubeel taw vutvang in a kawng ah ang khita hi. A unpi un tui ang lutta ua, a lawmte taubeel khu ataw kivut vang lou ahizieh in tuisung apat ang pusuoh theita sih uhi. Penglam a pen a taw kivutvang ahizieh in ang pusuoh thei hi. A khosung uh ang zuon a, khonupite'n a pasalte uh hei a vaitham ahiei chia Penglam adoh uleh ama'n zong "Uimuol ah, thanmuol ah um nalai uh ee" chi'n adawng hi. Tami achina pen a pasalte uh tuinuoi a aui-athan (a namsie leh amuot diing china) a um diing achina dan ahi.

PENGLAM IN VA KHAT MAN: Nikhat Penglam vabeng diingin ang kuonta hi. Tuineeh hang deu ah va khat "Avara tokorop thah" chi'a ham valuang khat amu a asaili tawh a kap leh akha a amanta hi. A va ashi vangin a sisan khu "Avara tokorop thah" chi'n aham nalai hi. Penglam zong tuikhuh a nungah tuitawite kungah tui dawn diingin ang peita hi. Tuitawite lah a khat in a tui peengte pat diingin Penglam a chielta hi. Penglam in zong atui peengte guonpai in tua ava sisan zong a niih ah ataatta hi. A vaham zong kipan pai in a nungahnu geina tengah "Avara tokorop thah" chi'n aham hamta hi. Nungah nu zong zum seng kisa'n mi mai ah aum ngam nawnsih a, ann neeh diing zong a kisawl zou nawnta sih a, na zong sem nuom nawnlou in a lupna tungah a lumchipta hi. A pa zong lungkham seng kisa'n, "Ka tanu thoidam thei diing aum leh nu ahileh kizawl sah vang, pa ahileh kiteng sah vang" ang chita hi. A khosung uah thu khing kithang kawikawi in tua thu Penglam in zong ang zata hi.

PENGLAM IN ZI NEI: Penglam in a khosung ua numei lawm leh guol tawh kipawl nuom nawnlou nu natna athei mama hi. A vamat sisan a tat zieh a, a geina tenga a vaham pen in azui den ahidan athei a, tua va sisan kisawp sieng leh va ham um nawnlou diing ahidan thei ahiziehin Penglam zong tua numei nu thoidam diingin ang kisata hi. Numei nu lupna langah pei in phui teng a utteng sam nianua in a niih khu a va sawpsahta a, tuachi'n numeinu suulzui zing vaham khu a tawpta hi. Tongchiem pellou in apa'n zong a tanu Penglam tawh ang kiteengsahta hi. Penglam pen natna damsahthei ahiziehin a ngaisang mama bilbel uhi.

Khatvei penglam leh a zi innsunga a umkhawm laitah un a zi khinpi tunga a zuha bil la diingin a kaatou hi. Penglam in zong a nuoi apat a azi a ettou leh a zunthahna amu a, lamdang asa mamata a, a ginbawlta hi. Lungkham seng kisa'n a sungnu kungah taipai zinzen in, "Ka zi in a kalkawm ah chithah golpi khat nei. A manlang a ithoi sih leh damsawt sih va" chi'n ava lunghimaw hamta hi. A sungnu'n zong "Tua chithah nachi pen chithah hilou in naubawlna mun ahia, su kichi ahi. Na zunthahna hengsuh inlen lumkhawm ulechin nau nanei diing uhi" chi'n ahilta hi.

Penglam zong tadei chitah a zi luppi diingin ang taita zinzen hi. A pinu chipen manghil kha vang chi zau in atai kawmkawm in "Su su su su su" achi pheiphei ta hi. Guo zuhzou chet ahiziehin lampi naal ahi diinga, ataina lampi in tungvum khat a tawnkha a tuana tungvum tung ang tuntah in lei naal seng ahiziehin penglam ang kitaal a, a tosena ang kinei leh na saseng in a thuchiemte a manghilta hi. Tuamun a athu manghil pen um diing sa in Penglam in zong tungvum khu ang tou panta hi. A tungvum ang tawtaw lai in mikhat hing pei in, "Penglam na pu saw tou nama?" achileh "Eeih, kui hiau ei" chi'n atou kia pialpual hi. Tuazou in mikhat hing kei kia leuleu in, "Penglam tuana na pi su tou nama?" achileh "Eeii, muta ing ei, muta ing ei" chi'n "Su su su su" chi'n ang tai kiata vingveng a, atawp in inn ang tung khong khongta hi.

PENGLAM SUTHEI: Penglam a sung-nu kunga hawzou in "Su su su su su" chikawm in innsung ang tailut thaw zozen hi. A zi tawh thu umdan bangma kikum manlou in a sung-nu chi bangtah in a zi kalkawm a chithah leh ama zunthahna ang tuokhawm tahtah chiengin nuomsa sengin asun-azan in a zi ang luppita hi. Nasep zong bangma sem tahtah manlou zen in azi ang luppi pita hi. A tawp in a zi khu hing ki-ningtel khong khongin a nu (Penglam sung-nu) kungah thu umdan zousie agenta hi. A nu'n zong Penglam in a kunga a thugente - azi kalkawm a chithah golpi khat um ahidante, manlang a thoi ahilou leh shi mai diing ahidante leh adang dangte a genpita hi. Tuachi'n a thu umdan ang theitah in a nu'n a tanu kungah, "Khatvei umtawng khat na kawng ah koi inlen, ang luppi chienga umtawng ang keeh chiengin 'Eh, ka kawng tawngta ee, mihingpa!' chi lechin hing tawpthei nabou ven" chi'n a thuhilta hi. A nu chidan bang bang in ang bawlta a, inn ang tun tahin umtawng khat a kawng a khai in ang lutta hi. Penglam zong kipan pai in a zi ang luppita hi. Ang lupkhawm a ang kinet tahma ule azi kawnga umtawng kikhi pen ang keehta a, a zi'n zong, "Eh, ka kawng tawngta ee, mihingpa!" achi leh Penglam zong azi shi diing zau in azi a luppi ngam nawnta sih hi. Tuachi'n a zi zong ang gaita a, sawtlou in ta ang neita uhi.

PENGLAM GAMVAAHNA: Nikhat Penglam gam pawtna khat ah kamkei in lampi ana khah a, Penglam in ang nai deudeu chieng in kamkei in zong petlum nuom kisa in ana ngiih hi. Penglam in lah kamkei misa nethei ahilam theilou in "Koi uital vaahla na hiei?" chi'n pang beh diing in ang zuonta hi. Penglam in zau vetlou ahilam athei chieng in tua kamkei zong ki-ngamla in a kihemmang hi.

Inn ang tun in a zi kung ah a siltuoh agen tah in azi'n zaupi kisa seng in "A gielpawl pouma na giin diing, ang thatthei, ang nethei ahi" chi leh Penglam zong azau mama hi. Nikhat gampawt ang tun in azi'n a niih gielpawl biambuam khat a kemtung uah ana phou hi. Penglam zong zau seng in inn alut ngam sih hi. Sawtpi abuoi nua in aahgawchieng khat hingla in tua azi niih gielpawl khu agal dawt zutzut a, azi niih gielpawl ang kihaupita hi. Azi'n a husa a zah in innmai lang a ang pusuoh leh Penglam aahgawchieng tawh pang a a niih gielpawl tawh kihau ang muta hi. Azi in "Bang diinga tuami na khuchi bawl ahiei?" chi leh Penglam in "A gielpawl khat poupou in ang keilup thei nachi hilou i?" achi a, azi'n tua a niih gielpawl atuokhiet chieng in Penglam inn a lut ngam pan hi.

PENGLAM IN NGA BENG: Nikhat a zi zong gongsan kisa in Penglam kungah, "Mi'n a zi leh tate a diing sa leh nga pozing. Nang zong khatvei beeh lui vavah inlen nga hing puoh thei sam lechin asih diei. Nga al khat sa al khat zong idu vele" ang chita hi. A zingni'n guo ang chiin kha laizang a, guo tamseng sengin hawhtui aluong zengzung a, a bihap nuoi uah zong bihatui tuhna tenga tui dim in adim hi. Penglam zong tua ni in lui vaah diing chi'n ang kithawita hi.

Tui umna khat phot a nga um diing hiva chi'n a bihatui tuhna ua tuilah a leenta tawh ang huoita hi. Hun sawtpi khat ang huoi huoi zou in ukeng khat ang manta a, adang zong ka matbe khah leh chi'n bihanuoi ah nga ang beng ziah ziahta hi. Tuahun laitah in innsungah a nau uh akap kap a, azi'n zong a takap pen ang tawpthei khah leh chi'n, "Tawp aw bawi, napa luivaah zong hing tungbai tava ee, na pa'n nga tampi ang puoh diing hi ee" achileh Penglam in zong ana za a, a nga behna bihanuoi apat in, "Na kap kap nawnsih vuo, hing tungpai diing hita ing ee" ana chi thetthut hi. Innsunga a ta kaa lah khawl theilou ahiziehin a nu'n zong ang tawpthei khah leh chi'n, "Tuana na gei ah thadam" achileh Penglam in anaza a, zauseng kisa in a bihanuoi a anga behna apat in innkem tung kalkhat suo in, innsung ang tuta hi.

Nga beng hing tung chi'n azi in a bawm asuo leh ukeng khat a ninga beh khat maimai amuta hi. Penglam zong kipanpai in ukeng huon diingin ang kisata hi. Ukeng tawh kituoh diing chi'n belta meng khat lungthu tunga ang suon a ukeng ang hahsuh leh ukeng zong a tuitung ah ang laampaita a, tui ang zam kawikawi hi. Penglam in zong atui bawl tawmseng hiva chi'n beel goldeu khat ah ang heikhe kia a, tuana ukeng akoi kia leh ukeng tuitung ah ang laam zel hi. Penglam in zong a beel meng taluo hiva chi'n taubeel golpi khat sungah tui suongin tuanah ukeng ang ha kiata hi. Ukeng zong tuitungah alaam zel a, a tui tawmseng hiva chi'n atui a khup bebe a, atawp in atui in taubeel kamtan ang phata a, tuachi'n a ukeng zong kitawmkhie in a leengmangta hi. Penglam in a ukeng pen lawmaw asuo vawt hi.

PENGLAM IN ZULEITE ENG: Nikhat Penglam haikung nuoi ah ana sun iimut hi. Haiga ne a kumsuh katou zuleite amu chiengin ama'n zong, "Tam zuleite bangin kei zong hai kung ah kumsuh katou thei vang" chi'n haikungah ava katou hi. Haigate khu ane ne a, akham zoutah in zuleite kumsuh bang banga kumsuh diingin alu leilang ngat in ang kumsuhta hi. Tomnoukhat ang kumzou in a tahsa kilangleeh gawp in haikung sangpi khat apat in a kesuh a, haikung bul ah khophawhlou in a bupshita hi. Hun phabep zou nua in khuo ang thei kia a, agei a et leh a lutang in leitang a phuh khahna kuoh amu a ama'n zong, "Ei, hampha mama ing ee, ka iimut kaal in saipi khat in hing tuonkha dihta ei. A kengkhap zong lien mama ee, kei kamphat hi ee ang tot khahlou" chi'n a innlang manlang in a zuonta ving veng hi.

PENGLAM IN SAKHI DEL: Nikhat Penglam gamvaah diingin ang kisata hi. Gamsung ang pawt leh sakhi khat a galmu a, tuapen a delta zinzen hi. A sakhi zong zau seng kisa'n a thalsai in atai taita hi. Penglam zong lungkeloutah in a sakhi geina lamlam zui in a sakhi khu a nuadel delta mai hi. Atawp tawp in a sakhi del in a lampi a singluong kihung khat kaantan zouta sih hi. Penglam zong kipan pai in, "Tami hoihoi kan zoulou" chiin a sakhi khu singluong panglang khat ah koi in a taisah kia a, a nuadel kia hi. A tawptawp in a sakhi khu gimseng kisa'n ang tai nap tasih a, Penglam in a manta hi.

A sakhi mat hun khu zingkaal lang ahi nalai ziehin vai apei nuomnai sih a, ama'n zong a gei a shizou themkhat hieh meng meng in a sakhi tawh kaan/ia/khi khawmin a sakhi kungah, "Ka inn uah napei inlen kazi kungah na sungtui hoitah a ana huon diing. Tualeh, shizou te zing chienga nasa pawhhawna diing ahi chi na genta inlen, kei nitaahlang chiengin hing pei diing kachi chi zong ana genta in aw" chi'n a thuhah a, sakhi khu ama tang in a peisahta hi. Nitaah in inn ang tungta a, nitaah ann leh sakhi sungtui tuitah a me diing chi'n a zi kungah ann thua diingin ang sawlta hi. A zi'n ann ang thua a, me zong ang thua taahleh sakhi sungtui chi diing mawng mawng aum tasih hi. Penglam zong hing kipan in, "Tuni zingkaal lamin sakhi khat kaman a, kei lah hing peibai man nailou kahizieh in sakhi khu shizou lomtang khat tawh khau in khikhawm in innlang zuon diing leh a sung nana huon diingin sakhi kang vaihah hilou i" achi zaih hi.

PENGLAM AAILUM: Louhal hun ang hita a, mite'n lou ang hal zungzungta uhi. Penglam innkuonpite'n zong lou hing halta in, mang ang khaw zouta uhi. Tuachiin mite'n loubuuh diing ang lam leulou ta ua, hilezong Penglam in loubuuh diing a ngaisahta mawngmawng sih hi. A tawp in a zi'n Penglam kungah, "Mite'n loubuuh nei chietta uh, en lah kinei nailou. Sun ann neh chienga nisa nuoi a kine, sunkhawl chienga nisa nuoi leh singhiim nuoi pou kibel zing. Nang zong loubuuh diing khat hoisih taleh aailum chie beeh khat hing bawlsah in" chi'n ang ngenta hi. Penglam zong kipanpai in nikhat loubuuh aailum chie khat bawl diingin ang kipanta hi. A loutaw ua luidung ah aaikuo ang sawhta a, atawp tawp in aai khat ang manta hi. Tua pen hing that in alum (shell) khu ang lakhie a, loulai ah loubuuh dandeu in akoita hi. Tuapen azi thugen dantah a aailum a loubuuh kibawl dan ahi hi. Nitaah in inn ang tun tah chiengin a zi leh a nu kungah loubuuh bawlzou ahidan ahilta hi.

A zingni in a zi leh anute loukuon bai diingin ang kisata ua, a ui un a zuisawmta hi. Penglam in zong, "Nu aw, i ui zawpi sih vuo, i buuh ne va ee" achi malam hi. Lou ang kuonta petma ua, loubuuh diing kichi mawng mawng amuta sih uhi. Penglam zong sunkim pawlin loumun ang tungta sam a, a loubuuh lamna adoh uleh a khut tawh a kawh a ahil a, hilezong amu thei tuon sih uhi. A loubuuh mun ah zawpi in a zi leh anu ahil leh thangpai kisa sengin a houpi nuom nawnta sih uhi. Tuachiin nitah langin guo ahing zuta a, Penglam zi leh nu'n guo thuoh in bel diing loubuuh umlou ahizieh in vai apeita uhi. Penglam in a loubuuh bawl aailum sungah a khut khat akoi a, buuh beel ahisam hi. A khut in aailum sung a bel vangin a tahsa in guo hoideu in a thuohkha a, nitah lang tahtah in nitum lam zong kitheilou ahimanin khuo ang miel panpanta hi. Penglam zong a guo thuohna'n a chi khingdang in vot asata mama hi.

PENGLAM IN A TA THAT: Khatvei Penglam zi leh a nu loukuon diingin ang kisa ua, Penglam khu nau ngai diingin inn a umsahta uhi. A nu leh a zi lou ang kuonzou un sunlai in ata gilkiel in ang kapta hi. Penglam in ann pelou ahimanin anau uh gilkiel in ang kap kapta a, ahim him a nauhimna laa asahpi pi vangin atawp theita sih hi. Penglam zong lungdong kisa in ata in thuohla thei diing natna khat nei hiva chi'n a ta chitung a etsah kawikawi leh a zangnip ava mukha kawi laizang hi. Penglam in zong, "Ohho, tamna na zangvum ah uilut golpikhat a um a tuapen thuohla a kapkap navele maw!!!" chi'n siatul khat emsan pimpem in a nau zangnip khu a dawtsahta hi. A nau zong sawtlou laitat a a kipei zou in a shita hi. Penglam in a lupna tung uah siel in, "Na uilut kang dawtsah leh tu'n nataita ma ve maw!!!" chi'n a lumsahta hi.

Nitaah in a zi leh nute vai angtun tah un ata uh umna ang dongta uhi. Penglam in, "I nau in a lutunga uilut golpikhat anei in tuapen thuohla a sun kaka in ke'n zong siatul emsan pimpem a alu a uilut kasut thopsah leh tu'n sipta ding deng in lupna tungah ka siel hi" chi'n a zi leh nute ahilta hi. Hun phabep zou in a nau uh ang khah theilou chieng in a zi zong hing lunghimaw in a nau uh ava et leh achi-asa ana daang gawpta a, ana vot gawpta hi. Ang kapta a, Penglam in ava etleh "I nau shita, a bil tham lechin vot dildelta" chi'n kap pumpum in agenta hi. Penglam in zong a nau uh bil atham leh ana votta hi. Tuana pat in Penglam in mishite satung leh bil vot ahi chi ang theita hi.

PENGLAM TA VUINA: Penglam in a ta ang shisah chieng in a vui diing in ang kisata hi. A pheehpi ua a ta zeil in a lieng ah ang pota hi. Sawtlou ang puoh nua in a pheeh khu a taw kihulou ahimanin hing kithing thing in asung a mishiluong khu ang thingkheta khong khongta hi. Penglam in a theipha sih hi. Lamsau simpi khat ang peizou in alieng kham asata a, alieng heng kinei in a pheeh khu lamsah lang a apuoh pen lam hanglang ang taatsah sawm leh a bawlthei sih a, anualang ang ki-ngat leh a pheeh khu lamhang lang ah ang umta hi. Lungkimtah in Penglam zong alieng heng kisa in ang peipei hi. A gimna mun khat ah ata vui kinei in tua pheeh hawmpi ang vuita hi.

Ta vuizou in Penglam zong ang kileta a, khosung ang lut diing kuon in lamlai ah ata kietsuo pen ang muta hi. "Ei ta guoh shi isah leh mi tate zong shi ee" chi'n shiluong khu ang lata a, saizawi khat a koidapta hi.

PENGLAM MISHITE HANTUNG AH: Penglam lou a guo sunthuoh a um leh achi khingdang dildel in innlang ang zuonta hi. Apei kawm in ang kihui kawm kawm vevaw a, vot saseng seng abil atham leh abil zong ana vot dildel hi. Penglam in zong "Oh, keipi a shi katavele! ka ta ashi a abil vot..." chi'n mishite kivuina hanmuol langah ang peita a, hantung khat ah ana touta hi. Guozuh tawh meiniim tawh khuo miel chitah in amiel kiahkuah a, mi a kimuthei sih hi.

Tuahun lai in mishite tuibuuh puoh chite leh neehthei puoh chite a kizang hi. Piteeh khat zong tuahun masanglai deu khat a a innkuon shi khat aum hi. Tua a innkuon shi pen tuibuuh puoh diingin ang kuonta a, katam lou kawm leh lungleeng tahin, "Mishite bang nachi chi uoi?" chi'n hasetah in ang kap keuh keuh phei hi. Penglam in tua piteehnu katamlaw ang zah tahin, "A lum lah um ung ee, atou lah um ung ee" chi'n ana dawng hi. Piteehnu zong zau seng sengin thakhat in a meila det paiphei in innlang zuon in a taita vingveng hi. Penglam in zong tua piteeh nu zaushi kisasenga eehkhaw zen a atai amu chiengin zauna khat um hiva chi'n innlang zuon a tai piteehnu a nuadelta hi. Piteehnu'n lah mishite'n hing nuadel chi'n a thanei sun tengin atai in atai vingveng a, Penglam in lah zauna khat um hiva chi'n piteehnu nuaphah sawm in atai zenzon a, ani un a khuo uh atung bai mama uhi.

PENGLAM IN SAI NEITE SAI KHAT LAAHPIEH: A zingni a thaini in a sai naipa kung ah, "Na saite un ka ta tuonlum" chi'n asai khat uh a laahpiehta a, a sai lahpieh khu mundang ah a zuamangta hi. Hun leh nite hing pei zel in tua nau-ngeeh khu a shisa a Penglam in saizawi a akoi ahidan ang kitheita a, sai neite thangpai sengseng in Penglam mat leh tha mai diing in ang kisata ua, hilezong hausapa'n a ngaidam tadi phot diing un a bawlpieh hi. Tambang in Penglam deilou khu khomipite ang kibe zelzel uhi.

PENGLAM KHOPITE'N NGA BENG UH: Khatvei Penglam a khopite tawh nga ang bengta uhi. Mi zousie nga beng ahi uh chi ang theitah in, Penglam zong koima theilou kaal in innlang ana peidapta hi. A khuo uh atun in inn zousie ah lut in amei (fire) zousie uh tui ana buohmit pieh sieng hi. Ama zong a inngei ah tumphuol khat saat in agei ah ana lum helhulta hi.

Nitaah annhuon hun in inn nupite a ngabehna ua pat a pasalte uh sang in ang peibai zaw deu ua, a innlum chiet uh ang delta hi. Votsa kawm in inn alut ua, mei ang taw sawm uleh amei zousie uh ana mitta hi. Innsah-innhangte kunga mei-am la diing a ang tai kawikawi vang un mei zousie ana mit siengta hi. Ang kikan kan uleh Penglam in tumphuol nei ahidan ang theita uhi. Penglam kung a mei-am la diing a ava pei uleh Penglam in "Mei-am khatvei lahman diing luuh khat" ana chita hi. Amasa'n koima a ut sih ua, hilezong votsa leh ann huon theilou a ang umtah chieng un meithai khat in "Kei bangma hi nawn sing, mei-am vala mai vang" chi'n mei-am ava lata a, Penglam in zong luppi in mei-am ape paita hi. Meithainu kung ah koima pesawn lou diing in ahilta hi.

Khonupite'n zong meithainu kung apat mei-am ava laah sawm vang un meithainu'n "En zong ilei hizuh a, na dei uleh kei bawl bang in va kibawl un" achi a, a penuom sih hi. A tawpna ah a lawdan diing uh theilou in khonupi zousie'n zong ama ua diing chiet mei-am vala ua, Penglam in a luppi sieng hi.

Papite ang tun chieng un a zite un Penglam thu bawldan zousie ahil uhi. Innsung papite zousie kikhawm in Penglam khu tha ang sawmta uhi. Numei tunga thaangtat khu Zou ngaina ahi sih a, numei in a pasal angkawm san chite leh pasal numei tung a thaangtatte khu nawsuo ahiei hepkhiet ana hi mun mama hi. Tam pen Zou ngaina ahi hi. Tuana pat in penglam zong ang kibu kawikawita hi.

PENGLAM LEH A GAALTE: Penglam ang sui suita ua, penglam zong gampalah ah ang kibu kawikawita hi. Nikhat Penglam ang delta ua, Penglam zong mihat chitah atai vanglah chiengin apha zou sih ua, gampalah ah a mangsah paipai uhi. Tuabanga a mansah chiengun, "Penglam heitah a um ata ee?" achi chiengun Penglam, "Tamnah um ing ee" chi'n a gen zel a, adel chiengun a taimang zel hi. Adelte zong gim kisa in luigei khat ah ang khawl ua, sun-ann ne diingin ang ki-iimta uhi. Penglam zong tua akhawlna gei uah ana kibu laizang hi. Sun-ann ang neehtah un alah ua meng pen in annkhal lienpen ang khaitou leh Penglam in a kibutna apat in, "A meng penpen in aahta khai in khai valiang" ana chi hi. "Eei, tuanah Penglam um ei" chi'n a nuadel zel ua, apha zou mama sih uhi.

Munkhat ah ang khawl ua, alah ua khat in singluong khat a teipi a khaw in, "Penglam um leh hichi khaw vang" chi'n agei ua singluong kihung khu akhaw hi. Penglam zong tua singluong panga na kibukha ahimanin, "Hing khokha va uchiei" ana chi hi. Tuana a kibutna apat in Penglam khu a manta uhi. Penglam ang mat chiengun khau khi diingin a khuttawng ang lahsah uleh Penglam in, "Ka pu kapate'n gal amat chiengun tambangin khau khi uh" chi'n a khut hip in akhuttawng leh a baan guol ah khau akikhi sahta hi. Penglam manzou in innlang zuon diingin ang kaita ua, alah ua naupang pen in Penglam ang kaisahta uhi. Bangtan amakhat a nuazui zou in, "Kapu kapate'n sielkhau asuut chieng un tambangin suut uh" chi'n a khut zezang in amai a naupang ama kaipa zangpai tah a kiusah a ataimangta hi.

Nitaah lang in loutul loubuuh Penglam in ang beel khah leh chi'n tua loutul loubuuh khu ana chingkipta uhi. Penglam zong nitaah langin tua loutul loubuuh beelnuom ahimanin gallang apat in, "Ka buuh ei" chi'n ang kikouta hi. Koima'n a dawng nuom sih uhi. Penglam in zong, "Ka buuh ei, abangchi natai, nidang in lah nang dawng a, tu'n lah nang dawng sin, ka buuh ei" chi'n ang kikou kiata hi. A gaalte'n zong a buuh in nidanga adawn chienga Penglam hing peizel hiva chi'n Penglam in, "Kabuuh ei" ang chi kiatah in, "Hawi" chi'n ana dawng uhi. Penglam in zong, "Gal um ei, gal um ei" chi'n tuamun a taisan kiata hi.

PENGLAM SHINA KITHEILOU: Tuabanga a kidel del uapat in Penglam geina kithei nawnlou in a mangthangta hi. Innlum loulum lah tung kia nawnlou, a galte'n amat uh ama chi lah kitheilou leh mundanga peem ama, sapi ngapi khat in atha a aneeh ama, keen leh ngaw a kie ama chi zong a kithei nawnta sih hi.

***************************************************

Samte Tapa Selthuam Khang

2008-10-14T23:33:00.000-07:00

Samte Tapa Selthuam Khang Simna

1. Selthuam --------------------------------- Selthuam
2. Ngulzathang ----------------------------- Ngulzathang
3. Ngamlet ---------------------------------- Ngamlet
4. Letlam ----------------------------------- Letlam
5. Thangtong ------------------------------- Thangtong
6. Lamkhai --------------------------------- Lamdou
7. Gouhau ---------------------------------- Gouthang
8. Khaichinkham --------------------------- Doukhanthang
9. Hausuanthang --------------------------- Lamkhomang
10. Khai Minthang ------------------------- (L) Thangkhanhau a nau Ginlianlal in aluo diing.

Samte Tapa Selthuam Laapi: Laapi chi pen shini manni a kisate china ahi. Laguii tawh kibanglou ahi hi.

Laapi:

A zung: Khosa tang, khosa tang, chimtui kamkei khua sa’ng (ee);
A dawn: Chimtui kamkei khua sa’ng (ee), Belbang suan lawm aw (ee).

Laapi zou chiengin mishi tawh a kikhen diing chiengun Laakhen ana sazel uhi.

Laakhen:

A zung: Sing in mong nei chintui tungah, sing in mong nei,
A dawn: Sing in mong nei, ka ii soinam maw mangin na khung upsah.

Selthuam Khang: Selthuam khang khatna apat Lamkhai tan a tangthu uh a kitamthei sih hi. A umdan ahileh Lamkhai leh Lamdou apat in khatvei ana kaa kia a, Lamdou pen a Uzaw ahia, Lamkhai pen a nauzaw hileh a kilawm hi. Ka Pu Khaichinkham in ang beisan diing kuon kumkhat vel in asap in Lamdou, Lamkhai, Gouthang leh Gouhau unau danin agen hi.

Pu Gouhau in unau bangza amakhat ana nei a, tuate ahileh Gouthang, Nianglun (Ka pu’n Lamdou leh Lamkhai zong a sanggam chi). Ka pu chidan in Lamkhai, Lamdou, Gouthang leh Gouhau chidan in ana chiemte a, numeite na chiemte lou ahimanin Pi Nienglun laphuote apat Pi Nienglun zong a unau uh ahidan theithei ahi hi.

Tami khang pen sutthei tahtah lou ahimai hi. Lamkhai leh Gouhau pa-ta ahi ua ama chi theithei ahisih a, ka pu’n “Unau ahi uhi” achi a, hilezong khangsimdan apat et-in unau sangin pa-ta ahituoh zaw uhi. Ka ni Manchiin in zong tambang ngaidan anei tinten hi. Ka Pu Thang-Ai um leh ka Pu Khaichinkham sangin thu leh laa tampi atheizaw tham diinga, ka pu nauzaw ahiziehin a thu theidan danin ang hil a, a hoitheipen a ki chiemte ahi hi.

Hilezong, ka pu a upat seng zieh a a theibuai zong a hithei diing hi. Aziehpen, Zou tawndan in tapa taahpen te khu a pute uh kitap ahiden hi. Tambanga en diing hilei ka pu Khaichinkham khu a pu Lamkhai kitap asuoh a, ka pa Hausuanthang khu a pu Gouhau kitap asuoh a, keima Khai Minthang khu ka pu Khaichinkham kitap, min kilelah kahi hi.

Gal-ai Sa-aite Kahi Uh: Ka pu sawnte hun laiin a guol leh pai lah uah na lamkai in, galman saman in sa-ai gaal-ai na bawl in ana tong uhi. India leh Burma kichientah a international boundary um masanglai in ka Pusawn Lamdou leh Lamkhai te’n Ngalzang khuo ana sat uhi. Tuanah hausa sem in ana khosa uhi. Hun leh nite hing peitou zel in British kumpi Zogam ang vaihawmta uhi. Ka pusawn te na ki-iit mama in khokhat ah ana teeng ua, tapa khat tuoh (a dang anei uleh anei lou uh thei hilou) ana nei ua, tanu khat ka pisawn Nienglun (Koipen ta amah kitheilou) zong ana nei uhi. Ka pu’n a theikhelna (a tahtah ahileh) zieh khu innkuon khat dan a aum khawm zengzung zieh uleh hausate innkuon ahizieh uh zong ahimaithei hi. Sie, taangseu leh zulup salup atam seng zieh a innsung khat a na semkhawm zing ahi zieh uh zong ahithei diing hi. A minthanna uleh a galmat samatte uh laa a phuo in a laaphuote uapat in a dinmun uh theithei ahimai hi.

Ka Pu Lamdou laaphuo:

A zung: Sa kamkei bang gimnei tang ee, palva law san bang khan ee;
A dawn: Palva law san bang khan ee, vahou lu bang sang namchi sawl khai ing ee.

Ka pi Nianglun in a sanggamte hansanna leh thupina laagui a na bawl in:

A zung: Tuoi gel na sang kaap aw, minthang zangliep bang (sang) ee.
A dawn: Guolma bang am tuoi lun kamkei sang leh lai ah thang aw ee.

Ka pisawn Nianglun in a sanggamte Pu Gouhau leh Pu Gouthang te’n sai amat lai un tamla ana phuo hi:

A zung: Vuisai simlu piendang sang ee, seinou guol hing en ve un;
A dawn: Hing en ve uo seinou guol aw, sunni bang enchim lang ee.

Hunte hing peitou zel in ka Pisawn Nianglun a sanggemte’n ang shisan chiengun lungleeng kisa in tam bangin laagui ang bawlta hi. A sanggamte a vuiliem zou nua in hasetah in hichi’n ana phuo hi:

A zung: Leidou tuonglam na gamzang ah, tuaithan leensuang kalawm aw;
A dawn: Leensuang kalaa sang minlun aw, zuo vang na hing zou hiam aw?

Tambanga galman saman leh a gal-ai a sa-aite uh laa aphuo ban uah ka Pu Khaichinkham sanggamte Thang-ai, Thachiin chite bang a gal-ai a sa-ai uleh a satha uleh a tonte uh chiemtena diing-in ana minphuo uhi. Ka pute unau ahileh Thang-ai, Thachiin, Khaichinkham leh Khaizavung ahi uhi.

Tangpijol Gam Tunna: Ka pu Khaichinkham te zinei tanin Ngaljang ah ana teng ua, a pu leh pate uh Lamkhai, Lamdou leh Gouhau, Gouthang te Ngaljang ah a satsa gamlei uah alu uh ana phum uhi. Tuazou in ka pi leh pute zong lungneu kisa leh shini manni chienga sanggam tampi tawh umkhawm lou uh ahiziehin Tangpijol gam a imi isate ma chi'n zi leh ta diing ana sui uhi. Tuahun laia Tangpijol kho hausa masapa'n ka pute na chiel in "Gamning khat hing atpieh navang" chi'n a genpita hi. Tuami lam-en in Ngaljang khuo a kumkia in (Japan gaal venzaw pawl ahi) ang nuasie ua, Tangpijol a ang peem uleh Tangpijol hausa luipa Burma langa innsung poimawna in ana peemta hi. Hausa thate'n tua thu theilou hilou in gam at diing achi chiengun Tangpijol a na tengsa na tuolsuohte'n hi satheilou ahiman un hausa khang apat mipi khang ah ana kitungta hi.

Ka Khang Simna uh: Ka Pu Thangza-ai in tapa khat ana nei a, a naupan lai in ana shita hi. Tualeh tanu thum ana nei hi. Tuate ahileh Vungkhoman, Thangzanien leh Chingnuam ahi uhi. Ka Ni Vungkhoman khu Tangpijol hausa Pu Ginzakhup zi ahia, tapa ni anei ua, tuazou in ana shita hi. A tapate ahileh Thangsuankhai leh (L) Khamsuanthang ahi uhi. Ka Ni Thangzanien khu (L) Lienkhan, Tonjang zi ahia, a tate ahileh U Ngai, U Nuam, Momawi, Khaimuan leh a dangte unau ahi uhi. Ka Ni Chingnuam khu a pasal nei masanga shi ahi hi.

Ka Pi Thachiin in tapa khat leh tanu khat tuoh ana nei hi. Amaute ahileh U (L) Chinzadal h/o (L) Mou Ngainem, Tuibuang leh U Chiinkhanman w/o Upa Hauvom, Behiang village ahi uhi. Tuabanah, ka Pi Thachiin ashi zou in ka U Nengkhanlam leh Ka U Chinzalal pakhat hah in apeing uhi.

Ka Pu Khaichinkham in tapa li leh tanu khat anei hi. Ka Ni Manzachiin a taahpen ahia, Ka Pa Hausuanthang, Pa Thangkhanmang, Tv. Kapsuanhang leh Pa Kapkhanthang ahi uhi.

Ka Pi Khaizavung in tanu ni anei a, tuate ahileh Ka U (L) Donkhanman leh ka U Thawngniang ahi uhi.

Ka Ni Manchiin in tapa thum leh tanu nga anei hi Amaute ahileh Pumsuanmang, (L) Chingdeiniang, Manneilam, Nianngainuam, Niengsuanching, Thangkhanlian, Mangkhanlian leh Ningngainiang ahi uhi.

Ka pa Hausuanthang ahia, ka nu Chiinkhanniang d/o (L) Kamzakap ahi hi. Ka nu pen Ni nuazui ahi hi. Unau thum kahi ua, Khai Minthang, Chiinhauching leh Hanglianlal kahi uhi. Kei ka pu Khaichinkham min lelah a kitap kahia, ka nau Chiinhauching khu ka nu' nu Neelzachiin kitap ahia, ka nau Hanglianlal khu bete khat in ang ha-nget seng zieh a Ginzahang Samte, 1985 lai a Singngat Police station a OC a ang umlai a kitap ahi hi.

Ka nute unau nga ahi ua, Upa Chinsuanhang, Chiinkhanniang, Donkhanching, Dimkhanman leh Lunminthang ahi uhi. A nu uh Hiangtam hausa Pu (L) Goulun sanggamnu ahi a, amin Neelzachiin ahi hi. Neelzachiin, Neelkhanching m/o Rev. Tualzachin leh Thangchinmang, chief of Hiangtam unau ahi uhi.

Ka Pa sanggam Pa Thangkhanmang khu Nu Nianngainiang tawh kiteeng in at tambang in anei uhi. Khaimuanthang, Ginminlun, Ginlianthang, Chiinsianching, Thangsuanlian, Lianneithang leh Samuel Thangsianlal ahi uhi. Samuel Thangsianlal khu kei kitap ahi hi.

Ka Pa sanggam ka pa Kap khu tamlai kagel tanin a tang Val nalai hi. Ka Nu pa ka Pu Kamzakap kitap ahi hi.

Ka pa sanggam ka pa Kapkhanthang khu Nu Dimkhoman tawh a kiteeng ua, at tambang in anei uhi. Thangmuanlun, Niangzoukim, Chingsangmawi leh Mangzalian anei uhi. Ka pa Kapkhanthang khu ka pi sanggampa tapa Pu (L) Langkhankap kitap ahi. Thangmuanlun ka pa kitap ahia, Niangzoukim ka nu kitap ahia, a naute ka Nu Man langte kitap ahi uhi.

Ka Pi-le-pu Iitna Chiim: Kei pen tu masa chidan in ka pi leh pute’n ang sathei deu dieh ua, ama uh tawh ka neulai in a kitamthuo zaw a, zong ang duot deu uhi. Ka neulai in amau tawh lumkhawm in ka pi in bang ang pomun mama hi. Ka pu in vaitun zu khonei khat teng aneeh chiengin ang chiemsah masa teitei hi. Naupang kum 6 kahitan ahi hi. Tuazou in innsungah zu a kihuan nawnsih hi. Ka pichin zou nua in zong kholai vahna ahiei, gam pawtna kanei leh inn ka tun masangsie ka pi’n ang ngah zing hi. Nungah heel tunglai in zong ka tun masang in a lum ngam ngaisih hi. Kei pen ka pi leh pute a diing-in “Tupa” ka hi tungtuong hi. Tuaziehin, khanglui tangthu, khanglui thu leh laa hi’n khangthu hitaleh honkhat kathei hi. Ka pi-le-pu in ang hil uh khanglui tangthute “The Zou Folklores” chi’n ka giel a, sawtlou in laibu a bawl diing ahita hi. USA ka tunzou in ka pi’n hing ngai sengin tambangin laa ang phuo hi:

A zung: Heina pou ah bang siel kamaw, pham lah phamlou duong in vul ing.
A dawn: Sieltam tuibang a sienna di’n lawm aw hing leng aw, lawm aw hing leng aw.

Tami laa ang phuozou sawtlou in teeh lungmawl in khuo athei tahtah nawnsih hi. Ka pu in USA ka lut diing-in “Kum thum sung hing ngah vang” achi mabangin a kum thum kum in ang beisanta hi. Ka pi leh pute leh khomipite August 18, 2003 zingkaal in mangpha hah in ka pawtsanta hi. Kumthum zou Sep. 14, 2006 in ka pu in ang nuasieta hi.

Ka tupa Thangkhanlian in ka pu a houlim (interview) ni’n Tangpijol innpi ah video leh cell phone akeng ua, tuani in innlangte ka houpi hi. Tua amasang hi’n tuazou hileh cell phone laine mu diing a hamsa at hi. Hasie sengin kap kawmkawm ang houpi a, a kiminsielna leh ang thuvaihah tawpnate:

“Na lunghimaw suo, hanchiem aw. Na pi na pu hing ngaisah nawn suo. Pasal…Paian hing siem…Lung himaw mawng mawng suo…Lung himaw mawng mawng sinlen, (Ka ni’n panpi kawm in).. Na pi na pu shi diing lunghimaw suo, ka tu. Pasal khatvei shi diing chiet chiet diing hii ee, hing lunggimpi suo…(Ka nite kungah Ka lungsie…) Ka gen diing teng zouta ing…hing ngai ing ee, katu…hing hanchiem aw…” Phone disconnected. Tami thute agen lai in a tate, a moute leh a tute’n a panpi zing uhi.

Tuazou sawtlou a ka pi ka houpi leh ka houpi but nawnta sih a, a thugente zong a theizou nawnsih hi. Ka nite kungah “Ang houpi zong kathei zou lou” achita hi. Tuazou sawtlou in ka Pu tawh ka houlim kia leuleu hi. “Za’ng ee, ka tu” chi’n interview bawlte camera a ki off ta hi. Tabanga ka houlim zou ut ni tam kihal nawnlou in July 07, 2006 in ang shisanta a, ka pu’n September 14, 2006 in ang shisanta hi. Ka pu’n ashi diing kuana ang thu vaihah tawpna ah “Miza zong pha hisih uchiei, hoitah in hing ki-iit bou uo” chi tawh a naah tawpna azouta hi. RIP

*************************************************

Warning Note: Tami khangsimna khu koima'n a teisawn leh suosawn diinga phal ahisih. Na suosawn a, na teisawn leh buoithei diing nahi.

Thanghou leh Liandou

2008-09-24T14:56:00.000-07:00

Thanghou leh Liandou Tangthu

Nidanglai in Zou kho khat ah nupa khat ana um uhi. Ta ahing nei ua, amin diingin "Thanghou" ang hisah uhi. Hun bangtan amakhat zou in ta khat ang nei kiata ua, amin diingin "Liandou" ang hisahta uhi. A ta nina uh aneizou sawtlou in a pa un a shisanta hi. Hun bangtan amakhat aum zou nua un hinkhuo hing hamsa in nutateng abuoi thei mama uhi. Tuabanga abuoi lai un a nu uh Sa-nga khat tawh ana kingai nalai hi. A tate zong thudon lou in a lou kuonna ah Sa-nga tawh nuomtah in a kiheel zing ua, a tawpin a nu uh tua Sa-nga tawh a kitaita uhi.

Liandou leh Thanghou te unau lah a naupang mama nalai ua, amau gel a innsung khosah bangma bawl theilou a shi mai diinga aum tah chiengun a Ni un hepi in a inn ah a umpita hi. A gang uh ahileh mihepina neilou khat ana hi laizang hi. Naupangte a inn ua aum apat in niteng phiel in a zi tawh a kihau hau maita hi. Hilezong naupangte umna diing dang um tuonlou ahi ziehin a Ninu un hamsatna tampi kawmkaal ah ang khothei uleh na themkhat khat ang septhei tan uh a innsung
uah a umpi hi.

Hun leh nite hing liem in Liandou te uanu zong themkhat hing khangtou in na semthei simsim in ang umta ua, a gang un inn nasep zousie semsah in a gawt mun mama hi. Tambang pumpum a hing khangkhie in lou gieh thei diing ang hitah un a gang un a inn uah umsah nuom nawnlou in a lou ua kumkhuo a gieh diingin ang sawlta hi. Neeh diing taah diing tah ngel zong a pe tasih hi. Tuachi'n Liendou te unau china diing theilou in lou langah ang khosata uhi. Kum hing kihei in lou a khaichi gate ang um apat in themkhat nuom angsa ua, hilezong pawl hing tah in louma a pieng haiga zousie ang lata ua, a gang un Liandou te unau a diing themkhat zong kheet lou in haiga zousie a pomangta hi. Chimaw sengseng in loulai ah neehthei taahthei sui in amu uleh nekhawm dawnkhawm valiei in hinthei dandan in ang hing vevaw ta uhi.

Hun leh nite hingbei zel in louma a pieng haiga teng banah haichi sang teng zong ang beita hi. Nikhat louma hi in gamsung hileh neeh diing ang muzou tasih ua, agil ulah akiel mama hi. Tai hum kawm leh chimaw kawmkawm a annsang ang sui uleh miim tang leh taang tang khat tuoh ang muta uhi. Amaugel zong neeh diing dang umlou ahi ziehin a miim tang uh hing phalhawm in aban ah a taang tang uh ahing phalhawm kia ua, tuatawh a buuh se niipneep sung uah ang giehta uhi.

A buuh sung ua a giehna uh zanlai in vompi khat in ang beelta a, Liandou te unau tawh kimutuo lou in buuh ning khat tuoh ang ang lumta uhi. Zan hing sawt deudeu in a pang lum tuoh uh ang kibeltuo ta ua, tomkhat ang iimuta uhi. A kinai deudeu chiengun vumpi mul khat Liandou naahko sungah hing lutkha in Liandou in zong zahza saseng in thakhat in ang hahthita hi. A hahthi ang ang kikou khiet leh tua vompi a giehpi pen uh zong di leh zauseng kisa in thakhat a kipeeh in ang zinlen hi. A zinlen na lam ah singbul hiem khat phukha in vompi ana shita hi.

Zingkaal in tua vompi shi Liandoute unau in amuta uhi. Amau gel in zong hun bangtan amakhat sunga a neeh diinguh um chi'n a lungdam mama uhi. Sa sem diing achi uleh hiem leh hei bangma neilou ahi ziehun bangma abawl thei tasih uhi. A tawpna ah Thanghou in zong a nau kungah "Bawi, nang tanah na um inlen, ke'n i Nite kungah temta va kawm vangin, kang tun chiengin sa sem vai in gilva tahin ne vai. Hun bangtan amakhat neeh muongta diing ihi" chi'n a nau a hamuon zou in anau in zong a U thugente zahnuom sa in a U a Nite uh inn a temta kawm diingin ang phal khong khongta hi. Tuachi'n a uta un hing kikhen in Thanghou a Nite kho lang zuon in ang peita a, Liandou in a vom mat uh ana enta hi. Thanghou a nite khuo ang tungta a, a nite inn a hing lut in a temta khat uh a kawm sawm leh a gang in zong bang diing amah chi adongta hi. Thanghou in tua zanlai a asil tuohte uh ahil kim sipsepta hi. A gangpa uh zong hing kipan in a khuo uah hing taangtawh in "Hei, kakhuo katui, Liandoute unau in vompi khat man uh ei, a sa sem diingin hing kisa chiet vuou" chi'n ang ang taangtawhta hi. A kho mipite zousie uh vompi sa po diingin ang kisata ua, Liandoute unau vompi mat khu asa vasem in a sa zousie ava puohmang piehta uhi. Liandou te unau a diing a gilpi chilou bangma dang a nuasie pieh tasih uhi.

Liandou te unau zong da seng kisa in akap kapta uhi. Tuachia datah mai a aka kaa lai un agei ua singtung khat ah va khat hing ham in "Thanghou Liandou tui ah tui ah" chi'n aham hamta hi. Amau unau in zong lamdang sakawm a vaham angai uleh tua vaham in a loudop ua lui a pei diingin asawlta hi. Amau gel zong hing kipan in a vom gil uh puo in lui lang ang zuonta uhi. Lui ang tuntah un chiengkang tawh a vom gilpi ang khuo uleh vompi gilsung dimtah in suong mantam ana umta hi. Tua suong mantamte sawpsing in ang kemta uhi. A gang uh theisah ngam nawnlou in tua suong mantamte zuah theina diing lampi ang suita uhi.

A suong mantamte uleh a khibate uh hausate kungah ang zuata ua, hausapa'n zong lawi leh bawng leh tuzah heizah tampi pie in a gam kimkhat a aat a, tuanah a teengsahta hi. Tuana pat in Liandou te unau ahing hausata uhi. Agam uah a neeh diing uleh a dawn diing uh ki ningching tahin aumta hi. Tuachi'n a tagat uh manghil na diingin Liandou te unau in zong ton ang laah sawmta uhi.

Thanghou leh Liandou in ton la diing chi'n khokiim khopaam te hing kihankhawm zungzung uhi. Liandou te unau in zong a nu uh hing sui in ton siim diingin achielta uhi. A ni leh gang uh zong achiel uhi. Ton hing kipan in zunuom sanuom nee in, neeh diing dawn diing kiching tahin aum hi. Mi ang tunkim tah un a ni leh gang uh zong ang tungta ua, anu uh kisuongla in daipam munkhat ah ana gal-et thaw hi. Tuachi'n Thanghou leh Liandou in anu uh va pui in guolnuom sanuom teng a neehpi uhi. Liandou te unau in lungsim sie neilou tahmai in a nu, a ni leh a gang uh tuhpaal pie in khiba leh aahgie a awsah uhi. Ton alah zou uapat in Thanghou leh Liandou in a gentheina uleh a hamsietna uh manghil kibawl in a nu uh zong a umpi ta uhi. Nuomsatah a khosa in a nu uh a shi in a taangpang uah avui uhi.

Pheisam-nu Thangvil Tangthu

2008-09-24T13:44:00.000-07:00

Pheisam-nu Thangvil Tangthu:

"Natang tou luot ka neeh khah zieh amaw, bohbuol khal ga ka neeh khah zieh amaw?"

Nidanglai in Zou kho khat ah pasal hangsan leh sabengmi khat ana um hi. Tam pasalpa'n sa leh nga a beng zing a, innlang ah hunkhop khop ang pozel hi.

Khatvei gampalah ah metang thang ang kamta hi. Vagih, Mengkeng, Aahpa, Vala, etc. chite aman zing a, niteng phiel in a tuohpha gige hi. Tambang in hun bangtan amakhat tuohpha tah in aum hi. Hun bangtan amakhat nua in a thangte ana kivil zel a, a thangte na kisai in a mun ah vamul leh va shisan ana um zelzel hi. Ama zong thangpai mama in thangvil koi ahiei mah chi suikhe diingin ang kithawita hi.

Tua a thangkamte khu Pheisan-nu khatin ana vil zel ahia, a neehmawh leh a mul thang zengzung a a nuasie zing ahi hi. A thangte zong kamkia nawnlou in ana nuasie ahi hi. Pheisam-nu'n thang avil diing chiengin thang tawpna mun ah ata a nuasie zel a, a thangte aban banin ana vil zel hi. A thang tawpna atun chiengin thanga va awhte a ta mu diingin a lamtou zel a, a ta'n zong nui leh laamkawm in anu ana lamdot zing hi. Tuachi'n a thanga awh vate ane zel ua, neeh leh dawn ah atai thei mama uhi. Hun bangtan amakhat tambangin ana khosa uhi.

Thang kampa'n zong bang chileh thangvil pen tawh kituoh thei diing kahiei chia ngaisut in ang kuanbai deuta hi. A kuonbai vangin a thang ana kivil man zel a, a va awhte kisutna nua a vamul leh shisan lum nalaite alap man zel hi. Nikhat thang kampa zong hing kingaisut dengdung in a tawp tawpnah a thangte levil leh tua thang viltu tawh kituoh thei diingin ngaidan ang neita hi. Tuachi'n nikhat a thangte levil diingin a thangkam tawpna munah ang kipat sawmta hi. A thangkam tawpna mun ang tuntah in Pheisam-nu ta ana um hi. Tua Pheisam-nu ta ahileh suong zol sipsep a nakilep in thang tawpna gei ah ana um hi. Thang kampa'n a naiphei leh tua suong zol sipsep pen a naah litlit hi. Ama'n zong lamdang sasim a alaah leh Pheisam-nu ta ahidan ang theita hi. Tuachi'n ama'n zong tua suong zol sipsep (Pheisam-nu ta) khu tun ni ana suota a, Pheisam-nu ta khu ana thatta hi. Tuazou in a thangkam tawpna gei a Pheisam-nu ta athana geilah khat hampa lah a ana kibu a, koi mawng mawng amah chi ngah in ana dap-et ta hi.

Hun bangtan amakhat zou nua in hanglang apat in husa khat hing ging in hoitah in ana endap ta hi. Sawtlou in Pheisam-nu hing dawhtou in a khut langni in thanga va awhte hing tawi in ata mu diingin ang a vate ang laam hi. Kipahtah leh thanuom tah a a nau mu diing ngala kawm a a vate alap vangin a nau in ana paah tasih hi. Amanu'n zong a ta iimu hiva chi'n a khodon tadi sih hi. Hing nai toutou in a ta hoitah a a kimuthei mun ang tun tahin ata phawn sawm a alaam leh laa asah vangin ata ana khophaw tasih hi. Ama zong lungkham in ata umna tangtah in ang zuon a, ata a et leh tun ni ana kisuo a, ana shita hi. A vamat (thang a awhte) te tuol sena a nei in ata angpom in akap kapta hi. "Kata aw hing tou aw, bawi" chi'n akap kapta hi. Daa seng leh beidong seng kisa in a ta thatte gausap na lah hikawm ama vangsietna thuoh zoulou in "Natang tou luot ka neeh khah zieh amaw, bohbuol khal ga ka neeh khah zieh amaw?" chi'n katam alou lou mai hi. A iit mama ata thoidan zoulou in vul ningniang in ata puo in a kholam a zounta hi.

Tami tangthu ang kithei apat in ipu-ipate'n thang avil chiengun athang kamna mun atun masang un husa khattei nei in heem anawl zel ua, thang levil chi mawng mawng a ching ngam nawnsih uhi. Thang a sa leh va awhte khu sapi, gulpi, dawi leh gamhuoite'n ana vilthei zel ziehun a thang kamna atun masang un husa khatvei nivei teitei ana nei zing uhi. Tualeh, thang i levil leh sapi, gulpi, dawi leh gamhuoite tawh kituoh thei chi'n ana levil nuom sih uhi. Tua Pheisam-nu kaatam ang kithei apat ipu-ipate'n vangsie a kisah seng chiengun a china diing theilou in "Natang tou luot ka neeh khah zieh amaw, bohbuol khal ga ka neeh khah zieh amaw?" chi'n ana khuisa uhi. A khietna tahtah ahileh leitung peidan dungzui a peiloute bawlkha a dawisie kausie khat thangpaisah a, tambang vangsietna tuoh kamah china dan ahi hi. Natang aluot chiengin a um in leitung lam a nga hi. "Natang touluot" chi pen leitung peidan ngaina hilou china ahia, a um khah lezong a ne ngam sih uhi. Tuabangma-in, bohbuol zong tualai a tung ahia, phalbi leh phavang lai in asang a kine nalai hi. Khallai in bohbuol aga nawnsih a, aga aum lezong leitung peidan hilou chi'n ipu-ipate'n ana nesih uhi. Tuaziehin "Bohbuol khalga" chi zong ana lipkhap mama uhi.

Siakuong Kaipa Tangthu

2008-06-16T12:55:00.000-07:00

Siakuong Kaipa Tangthu

Nidanglai in Zou kho khatah innkuon khat - pi leh pu, nu leh pa leh naupang ni ana teeng ua, a innkuon un a ki iit mama uhi. A pu in zong a tute a duot mama a, siemsinna tuomtuom sinsah in gamvahdan leh thangkam dan tuomtuom a sinsah hi. Niteng phiel in a thangkamte uh avil zel ua, zu leh va nam tuomtuom aman zel uhi. Hun hing peitou zel in a pi leh pute'n ang shisanta uhi. Tuazou sawtlou in a nu un zong ang shisan ta leuleu hi. Innsung khat ah abaan abaan in ang shi chiengun innsung hing hawm in patate zong taga leh meigong ang suohta uhi.

Nutha Neina: Tuahun laitah in a khosung uah nuthawi a pasal tawh kikhen khat aum hi. Tua nu'n naupangte hepi kinei in vauluum luum thum diing vel a thungpi sunga puo in naupangte kungah, "Na pa tawh nang kiten sah uleh tami na puon diingun kang phanpieh diing hi" chi'n a vau sanpen a la a, "Tami na toka diing uh" chi'n a vauluum vompen ala a, "Tami na puon sil diing uh" chi'n a vaupuum te khat leh khat kaalhal in alaa kawikawi hi. Naupang chitah tuanu thugen tahsangin a pa uh kungah utate ang peita ua, tua nuthawinu tawh kiteeng diingin apa uh asawlta ua, nuthawinu thugente zong agenpita uhi. A tawpin a pa uh ang zou khongkhong ta ua, apa un tua nuthawi gilounu khu ang kiteenpita hi.

Tomkhat sung anuom semsom sam hi. Hilezong a vaupuum etsahte lah um nawnlou in apuon diing ulah aphan piehta mawngmawng sih hi. Hun sawtlou in a giel ang dawhta a, naupang muda chitah in ang mudata hi. Ann aneeh chiengun zong annkuong tungah a thangpai den a, "Sashipa, dawngchie pa, na tate vahawl khe mengmeng in" chi'n a pasal a naw gigeta hi. Tuachi'n a pasal in zong a tate hun ngamlou in gampalah ah ang hawlmang sawmta mawh hi.

A Pa'n a Tate Gamlah a Hawlmang: Nikhat a tate hawlmang diingin ang kisa a, a tate kungah gampawt diingin ahilta hi. A tate zong gampawt a kilawpna uh ahia, kithawi pai in a pa tawh gam ang pawtta uhi. Gamla sim khat ang tu'n chiengun apa un a tate a khawlpi a, sun-ann aneehpi zou chiengin a tate hih a suhpieh hi. A tate tawh kikhen diing a ngaisut chiengin a ngaingam sih a, lah kikhen lou diing a ngaisut chiengin a zi mai mu diing lah azau zel hi. A lungkham sengin a tate hih asuh pieh kawmin a hitui naptui tawh a kiteh zel hi. A tate'n, "Papa ka lutunga hing ta bang ahiei?" chi'n adong zel ua, apa un, "Luonhi lah hivan, nainap lah hiven" chi'n adawng zel hi. Tomkhat zou in a tate ang iimuta uhi.

Tuazouin a pa uh munkhat ah daileng in, "Ka tate'n ang hat leh ak zun in na dawng aw, ka eeh in na dawng aw, muol in na dawng, guom in na dawng aw" chi'n a nuasieta hi. A tate tawh a kikhen tahtah diing a utlou manin a zun, a eeh, muol leh guomte'n dawng uleh inn hing tung kiathei diinguh a china ahi hi. Tomkhat zou in a tate ang khanglou uhi. A pa a sui kawikawi uleh apa uh ana um nawnsih a, ahat uleh a zun in ana dawng hi. A kidawnna langa a peiphei uleh koima ana umsih a, apa ahat kia uleh a eeh in ana dawng hi. A kidawnna langa ang pei kia uleh koima ana umsih a, eeh ana um hi. A pa uh ahat kia uleh muol in ana dawng a, ang peiphei zel uhi. Ang hat kia uleh guom in ana dawng kia a, a kidawn dandan a apei pei uleh khomuol ang tungta uhi. Inn ang tun chiengun innsung ah zong lut masa ngamlou in panghawm ah a nu leh pa a endap uhi. Tualaitah in a nu-le-pa'n ann ana ne uhi. "I nu'n kei haikeeh zang e, I pa'n kei haikeeh zang e" chi'n panghawm a a etna uapat in ang chita uhi. A nu un a tate hing kinuale kia chi athei chiengin a pasal a kihaupi kia zel hi. "Sashipa, dawngchie pa, na tate vahawl khe mengmeng in" chi'n a pasal a naw kiata hi. A pasal zong kipankia in a tate hawl mang diingin ang kisa kiata hi.

Bangtan amakhat ang tun zou un a tate kungah, "Bawite, tamsung heitah amah chi na thei uoi?" achi chiengin a tate'n, "Tamsung ka pu tawh ka vagih thang kamna uh hi ee" chi'n a dawng uhi. Hing pei gamlat pi zelin, ""Bawite, tamsung heitah amah chi na thei uoi?" achi chiengin a tate'n, "Tamsung ka pu tawh ka sakhi thang kamna uh hi ee" chi'n a dawng uhi. Hing peipi zel in, ""Bawite, tamsung heitah ahiei mah chi na thei uoi?" achi chiengin a tate'n, "Tamsung ka pu tawh ka ngaltang thang kamna uh hi ee" chi'n a dawng uhi. Hing peitou zelin, ""Bawite, tamtah heitah amah chi na thei uoi?" achi a, a tate'n, "Tamsung ka pu tawh ka kamkei thang kamna uh hi ee" chi'n a dawng uhi. Aban bana hing peitou zelin a tawp tawpna ah, ""Bawite, tamtah heitah amah chi na thei uoi?" achi chiengin a tate'n, "Thei zou nawn sih ung e pa" achi chiengun tuamun apat gamla lou ah sun-ann neehpi in a hih uh a suhpiehta hi.

A pa un a ang a pom kawmin a hih uh a etsah a, lungzuong kawm a a tate tawh kikhen diing a ngaisut chiengin a hitui naptui tawh a kidim a, a hitui leh naptuite a tate lujang ah ahing tusuh hi. Tuatah chiengin a tate'n, "Pa ka lutunga hing taahsuh bang e?" achi chiengun apa'n, "Bawite, luonhi lah hivan, nainap lah hiven" chi'n a dapka zel hi. Tomkhat zou chiengin a tate ahing iimuta uhi. A pa uh zong kipan in innlang a zotsan vingvengta hi. Lamkaal ah bangma chi nawnlou in a zun hi'n a eeh hileh bangma'n dawng sah nuom nawnlou in a tate a taisan vingvengta hi. Tomkhat zou in a tate ang khanglou ua, apa uh asui kawikawi uhi. A pa uh umna a theita sih ua, ahat hat vangun bangma'n a dawng tasih hi.

A U pa Vaphuol Suoh: Singnuoi gammuol ah a kholang uh zuon diingin utate ang peita uhi. A gam theina lah uh ahi nawnta sih a, heilang zot diing chi zong theilou pi'n ang peipeita uhi. Nitaah langain a giluh ang kielta hi. A khodah kawikawi uleh singkung sangtah khat ah Vaphuol buuh khat amuta uhi. A u pa zong kipan in, "Nau aw, tamnah hing na ngah in, kei singkung ah va katou vangin Vaphuol tui aum ei chi va en vang" chi'n a u pa singkung ah ang katouta a, a naupa'n anuoi ah ana ngahta hi. Alam-et bangun vaphuol tui tampi ana um hi. A u pa'n vaphuol tui la in, a naupa a khiet chiengin tuol atun masangin singba lah a tu masa in akeeh zel hi. A tui keehkhete nata tunga tute a naupan ana lieh lieh zel hi. A u pa'n zong vaphuol tui tampi ang dawn leh amulte hing pou in sawtlou in vaphuol ang suohta hi. Tuachi'n a naupa lah leeng theilou ahiziehin a u pa tawh ang kizawh thei tasih uhi. A naupa zong lungkham sengseng leh chimaw senga kapkawm in, "U aw, hing taisan sin" chi'n a u ahan zel hi. Tuachi'n a u pa zong hing leeng in, "Nau aw, him beel, nau aw, him beel" chi'n anau tungtah ah aleeng leengta hi. Ahithei tanin a nau in zong a u him beel in ang kizawh zawh uhi. Singnuoi gammuol lah ngentang ahi ziehin sawtlou in a umna uh a kimansuota uhi. A nau in a u ahat chiengin a u in lah a zata sih a, a nau lah singnuoi gammuol a singzing suongzing lah ah a gammangta hi.

Sa-nga Khatin Siakuong Kai: A naupa zong chimaw kawmkawm in ahing peizel a, atawp tawpin luinang khat ang tungta hi. Ang zui suhsuh leh Sa-nga khat in siakuong khat ana kai hi. A etdap leh Sa-nga in, "Ka siakuong aw, tawn dildiel aw, Kawl a vai a ka laah hi'e" achi chiengin a siakuong khu a tawn dildiel hi. Tomkhat a etdap zou in ama'n zong Sa-nga khu delmang in a siakuong ang kaita hi. Sa-nga chidan danin, "Ka siakuong aw, tawn dildiel aw, Kawl a vai a ka laah hi'e" achi chiengin a siakuong a tawn dildiel hi. Tuabanga hing peisuh suhin a tawpin khokhat tuineeh ang tungta hi. A siakuong khu a tuineeh naah uah akoi a, tua khuo ang zuonta hi. Meithainu khat inn ah ang tungta hi. Gilkiel leh chimaw leh gim leh tawl in aum hi. Tuanah meithainu'n a nei bangbang ann leh tui pie in a tawl-nga sahta hi.

Tua a siakuong tuinaah a akoi apatin tui hing kiching in a tuineehna mun uah tui ang tungzou nawnta sih hi. A khomipi te zong buoise gawpin tuinaah a tui kichin dan leh tui ang luonsuh thei nawnlou dante ang kihilta uhi. Siakuong khat tui kichinna taw a a kikoi zieh a tui kiching ahidan ang theita ua, siakuong khu ang kaikhiet sawmta uhi. A hitheina tengua akai sawm vangun bangma alaw zou sih uhi. Tui lah ang luong thei tuonsih hi. Chimaw leh beidong gawpin hausate kungah thu ang tungata hi. Tuachi'n hausapa'n zong thu hingsuo in, "Koi zong tuinaah a siakuong kaikhe thei a um leh numei ahileh ka tanu tawh kizawl sah vangin, pasal ahileh ka tanu tawh kiteeng sah vangin, ka khiba kimkhat pe vangin, ka gam kimkhat pevang" ang chita hi. Khosung a tangval hat diinga kimuong tampi'n ang patep ua, koima'n siakuong a kaizou tasih ua, a chimaw chietta uhi. Tangval zousie'n aban banin ang patep ua, koiman a loh zou tasih uhi. Tuachi'n khosungah zin leh leeng aum ei chi ang kan kawikawi uleh meithainu inn ah khat ana um hi. Meithai nu'n, "Ke'n zin khat nei ing. Hilezong a tha azung a kiching sih a, tuabanga thagum suo diingin chitna anei sih" chi'n adawngta hi. Meithainu'n a zinpa kungah thu umdante leh hausapa kamchiemte ahil sieng sitsetta hi.

Siakuong kaipa zong hing kipan pai in a tuineeh lang uah ang peita hi. A tuineeh uh ang tuntah in a siakuong kungah peitou pai in, "Ka siakuong aw, tawn dildiel aw, Kawl a vai a ka laah hi'e" ang chi leh a siakuong khu ang tawn dildielta a, tui ang luongkiata a, a tuineeh uh ang hoi kiata hi. A hausapa uh zong lungdam sengin siakuong kaipa leh a tanu hing kiteengsah in a khiba kimkhat a pie a, a gam kimkhat a peta hi. Tuana patin siakuong kaipa ang hausa ta a, nuomtah in a zi leh tate tawh ang khosata uhi.

Siakuong Kaipa'n Ton La: Siakuong kaipa zong ang hausat chiengin a U a lungsim ah aum den hi. Neeh leh taah leh bangkim hing kiningching ta ahimanin ton ang lah sawmta hi. Tom abawlna diingin a innkuonpite ang hatkhawm sawmta hi. A nu leh pate zong bangchi bangin gilou ta uleh ang hansahta hi. A U vaphuol suoh pen a lungsim ah a mang theisih a, a U a ngai a, a U'n tambanga a nau hausatna zalzoupi leh aut mama hi. Tuachi'n a U han diingin ang kipanta a, va zousie ang hamkhawm ta hi. Vate kungah aban banin, "Nang ka U han lechin bang nachi hat diei?" chi'n adongta hi. Va-aah kunga, "Va-aah, va-aah, nang ka U han lechin bang nachi hat diei?" chi'a adoh leh, "Ah ah ah" chi vang achileh, "Nalim na meel umsih" chi'a a sawnkhiet suh leh meihol lah ah atukha a, va-aah khu tuami ni'a patin a vom denta hi. Tuama bangin vakhu kungah, "Vakhu, vakhu, nang ka U han lechin bang nachi hat diei?" chi'a adoh leh, "Tuktu kul kul" chi vang achileh, "Nalim na meel umsih" chi'a a sawnkhiet suh leh vut puong lah ah atukha a, tuami ni apat in vakhu a puong denta hi. Tuabanga aban bana ang hatsah zou in koima'n ahan theita sih hi.

A tawpin vahui kung ang tungta a, "Vahui, vahui, nang ka U han lechin bang nachi hat diei?" chi'a adoh leh, "Ava aw phualva ngou leeng aw, nau in ton khuong kai vang chi e zou zou" chi vang achileh hoi asata hi. Tuachi'n vahui khu a u han diingin ang sawlta hi. Va hui zong hing kipan pai in ang leng kawikawi hi. Amuol amuol ah, "Ava aw phualva ngou leeng aw, nau in ton khuong kai vang chi e zou zou" chi'n ang han kawikawita hi. A tawp tawpin vaphuol in zong ang zata a, thu umdan kim sitset in a kikumta ua, vaphuol zong a naupa ton siim diingin vahui tawh ang kizawhta uhi. A muol aguomte ang kaalsan zou chiengun a naupa khuo ang tungta uhi.

A naupa khuo ang tun chiengun a naupa'n zong nathei pai in a u pen a suutpi khuom tungah a tuongsah paita hi. Ton ang kipanta a zulup salup in ang umta uhi. Tuachi'n a u vaphuol zong a naupa hausatna leh thupina zousie amu chiengin lungdam sengin, "Ka nau, ka nau, na tuh nadaw aw" chi'n a nau tuh tungah a gie hoipen pen a phupiehta hi. Tuazou in apa'n zong, "Bawi kei zong na gie khat hing khiet aw" achileh, "Ka pa, ka pa, natuh na daw aw" chi'n a haa hoipen khat akhiet hi. Mite'n tuabangte amu chiengun thupi asa mama uhi. Tuachi'n a nu gilou nu'n zong, "Kata, kata, kei zong na gie hoi khat hing khiet aw" achi leh, "Na kam na kaah aw" chi'n a eeh a thahkhum hi. Mipi mai ah maizumna huoisatah a tuohta hi. Zu nuom sanuom ne in, gilva tah leh lungkimtah in a kikhenta ua, tuani'a patin a u zong nuomtah in a khosa ta a, a nau zong nuomtah in a khosa ta hi.

Aahsi Zualniang Tangthu

2008-06-12T14:47:00.000-07:00

Aahsi Zualniang Tangthu

Nidanglai in Zou kho khatah tangval lawmta ki-ngai mama ni aum uhi. Khatpa pen innsung hausa sim apat khangkhie ahiziehin "Kuntapa" chi'n a khomite'n ahan ua, khatpa pen innsung zawng nimnem a khangkhie ahiziehin "Tangkhatpa" chi'n a khomite'n ahan uhi. Kuntapa khu innsung a u leh nau hau, neeh leh taah leh ganvul kiching nei ahizieh in a kiliensah a, koima a thusim sih hi. Mihausa tamzawte hindan ngaina ahi hi. Tangkhatpa ahileh innsung zawngkhaal apat hing khangkhie ahia, ang khankhiet apat gentheina leh hamsatna tampi ang phuhtou ahiziehin mi lungsiet asiem a, gentheite leh panpi ngaite ama panpi thei tanah panpi lou in aum ngaisih hi.

Nikhat a lawmta un va abeng uhi. Va hing beng bengin sawtsim tah khat ang beh zou chiengun a luikhuh uh ang tung ua, tuanah nungah bangza amakhat a kisil a muta ua, hoi asa ua a ngaibawlta uhi. A deidan uleh a hoisah dante uh agen chiengun nungah kisilte'n, "Leitung pumpia meelhoi leh duongching a kigen minthang Aahsi Zualniang maimai aum hi. Ama banga meelhoi leitungah koima a pieng kha naisih hi. Amanu va kiheel ta un" achi uhi. Lawmta te'n zong, "Hei sunga teeng ahiei?" achi uleh nungah kisilte'n, "I gaal langa moulte ah ateeng hi" chi'n agenta uhi. Tuachi'n lawmta tegel in zong Aahsi Zualniang tang nuom tuoh in ang kitubawlta uhi. A hausazaw leh thuneizaw chitah Kuntapa'n Aahsi Zualniang heel masa diingin ang phasahta uhi. Kuntapa zong Aahsi Zualniang heel diingin ang kiguongta hi.

Kuntapa Aahsi Zualniang Heel Diingin Kuon: Kuntapa zong Aahsi Zualniang heel diingin ang kuonta hi. Lam kim ang tuntah in lamgei ah Gul-ngawngsan khat linglah khaulah ah ana awh hi. Gul-ngawngsan in "Ka Pu, ka Pu, hei a haw diing nahiei?" chia adoh leh Kuntapa'n zong kiliensah tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Gul-ngawngsan in, "Kei hing hunkhe masa lechin na zie na tong hing thei vangin dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen hi. Kuntapa zong kipan pai in, "Koizie koi tong thei diing hisih teh" chi'n Gul-ngawngsan khu ling lah khaulah apat lakhie in ling leh khau tamzawhna khatah a paita hi. Gul-ngawngsan in, "Aahsi Zualniang tang zou sih va chiei" achi a, Kuntapa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Munkhat a lamgei khat ah Gittate'n tui ana ching ua, "Pu, pu hei a haw diing nahiei?" chia adoh uleh Kuntapa'n zong kiliensah tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Gittate'n zong, "Ka tui chin uh hing chinpi phot lechin na zie na tong hing thei va ung in dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen hi. Kuntapa zong kipan pai in, "Koizie koitong theisih va uteh" chi'n a tui chin uh a hapiehta hi. Gittate'n zong, "Aahsi Zualniang tang zou sih va chiei" achi ua, Kuntapa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Kuntapa ang peipei leh munkhat a lamgei khat a Va-aah khat siel-eeh tunga na laam a muta hi. Va-aah in zong, "Ka Pu, ka Pu hei a haw diing nahiei?" chia adoh leh Kuntapa'n zong kiliensah tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Va-aah in zong, "Hing laampi phot lechin na zie na tong hing thei vang in dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen hi. Kuntapa'n zong, "Koizie koitong theisih va teh" chi'n a siel-eeh a thethang piehta hi. Va-aah in zong, "Aahsi Zualniang tang zou sih va chiei" achi a, Kuntapa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Kuntapa ang peipei leh munkhat ah putu sumsuite ang tuohkha a, Putu te'n zong, "Pu, pu hei a haw diing nahiei?" chia adoh uleh Kuntapa'n zong kiliensah tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh sumsuite'n zong, "Ka sum uh hing suipi phot lechin na zie na tong hing thei va ung in dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen uhi. Kuntapa'n zong, "Koizie koitong theisih va teh" chi'n a sumsui uh keentawng ah alia mang piehta hi. Sumsuite'n zong, "Aahsi Zualniang tang zou sih va chiei" achi ua, Kuntapa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Kuntapa ang peipei leh Aahsi Zualniang singpuo ang tuohta a, Aahsi Zualniang ahilam atheisih hi. Aahsi Zualniang in, "U aw, hei a haw diing nahiei?" chi'n adong hi. Kuntapa in kiliensah tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Aahsi Zualniang in zong, "Ka chiengkhut diing singkang khat hing satpieh lechin nazie na tong hing thei vangin dachiengin khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" achi leh Kuntapa'n, "A kawi nadei ei, a mam nadei ei?" chi'n a dong hi. Aahsi Zualniang in, "Khat poupou hileh khawhsih" achi chiengin singtuoi kawi lenglong khat satpieh in apeta hi. Aahsi Zualniang in zong, "Aahsi Zualniang tang zou sih va chiei" chi in a van kipat in a kholang uah a peita vingveng hi. Kuntapa zong Aahsi Zualniang te kholang ah hing peizel in khomuol ang tungta a, tuanah ang tawldamta hi.

Kuntapa'n Aahsi Zualniang Heel: Kuntapa khomuol ah akhawl a, khomuol apat in, "Aashi Zualniang heel zou hen nachi leh ka nipipa leh ka thaltang a siem tungah vatu in" chi'n a thaltang ang galkapta hi. Achi mabangin a thaltang leh a nipipa khu Aahsi Zualniang siem tungah ava tuta hi. Aahsi Zualniang in zong a thaltang lakhe pai in a mong hiem suongtat ah tatgawp in a hiehtan a, a nipipa zong nuoigawp in innnuoi buonlah ah apaita hi. Tomkhat zou in Kuntapa zong Aahsi Zualniang te inn ang tungta hi. "Ka nipipa leh ka thaltang na mukha ei?" chia adoh leh Aahsi Zualniang in, "Mukha mah ing, sathau hoitah a zutmaam hiuhiau in biching kaah ah ka siet hi" a chi khemta hi. Tuachiengin a zinpa zu luplou, ann pelou leh sa gaw lou in a gilkielsa in haam tungah a lumsahta hi.

Nitaah in Aahsi Zualniang nu leh pa loukuon ahing tung ua, "I zinpa zu nalup ei, sa na gaw ei, ann napie ei?" chia adoh chiengun Aahsi Zualniang in zong, "Zu lah lup ing, sa lah gaw ing, ann zong a khamtah in tekham ing. Tu'n haam tungah nuontah in ka lumsah hilhiel hi" achi hi. A zingni zingmawng ang hita a, innneite ang thouta ua, Kuntapa zong ang thouta sam hi. Innneipa'n, "Zinpa aw, bang hing chilei chia hing haw natai?" chia adoh leh Kuntapa'n zong, "Na tanu heel diinga hing kuon kahi" achita hi. Innneipa'n, "Ka tanu kiteenpi tahtah vang nachileh ka'ng doh zousie nathei a, bawlin kachi zousie na bawl theileh ka'ng kiteengsah diing hi" achita hi.

A patepnate ang panta uhi. Aahsi Zualniang pa'n, "Ka tuong dung abul adawn heilang ahiei?" achileh a dawnlang kawh in, "Tamlang abul, tualang adawn" chi'n a lelam akawhta hi. Patepna khatna ah a keta hi. Innneipa'n, "Ka Sieltal mai ah tai in" chi'n a Sieltal a taisah leh a Sieltal a phazou tasih hi. Patepna nina ah ang ke kiata hi. Innneipa'n, "Ka Uital mai ah tai in" chi'n a Uital a taisah leh a uital zong a phazou tasih hi. Patepna thumna ah ang ke kiata hi. Innneipa'n, "Ka si-um tumkeeh inlen aza mama pha in dimkia in" achi a, Kuntapa'n zong innneipa si-um ang tumkeeh a, ang dip kialeh a dimzou tasih hi. Siitangte Va-aah leh Gittate'n atawm ua, alen mangpi uhi. Patepna ngana ah zong ang kekiata hi. A tawpna diingin innneipa'n, "Na sun-aan tunna diinguh innhang linglah khaulah a natang na vasat inlen, themkhat zong keehlou in hing tunpi in" achi hi. Ama zong kipan pai diing achileh natangte a keehsah paipai hi. Lungkhamtah a aum lai in Gul-ngawngsan hing tai in Kuntapa'n panpi diingin angen a, Gul-ngawngsan in zong a taisanta hi. Patepna zousie ah ang keta a, Aahsi Zualniang pa'n zong, "Bangma lah theilou, bangma lah bawl zoulou nahi chiengin ka tanu tawh ka'ng kiteengsah sih diing hi" achi a, Kuntapa zong Aahsi Zualniang tang zoulou in zum pumpum in innlangah ang kileta hi.

Tangkhatpa Aahsi Zualniang Heel Diingin Kuon: Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang heel diingin ang kuonta hi. Lam kim ang tuntah in lamgei ah Gul-ngawngsan khat linglah khaulah ah ana awh hi. Gul-ngawngsan in "Ka Pu, ka Pu, hei a haw diing nahiei?" chia adoh leh Tangkhatpa'n zong awneem tahin, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Gul-ngawngsan in, "Kei hing hunkhe masa lechin na zie na tong hing thei vangin dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen hi. Tangkhatpa zong kipan pai in Gul-ngawngsan khu ling lah khaulah apat a sutkheta hi. Gul-ngawngsan in, "Aahsi Zualniang tang zou nava chiei" achi a, Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Munkhat a lamgei khat ah Gittate'n tui ana ching ua, "Pu, pu hei a haw diing nahiei?" chia adoh uleh Tangkhatpa'n zong awneem tahin, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Gittate'n zong, "Ka tui chin uh hing chinpi phot lechin na zie na tong hing thei va ung in dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen hi. Tangkhatpa'n zong a tui chin uh chinpi in bakhat zou in a peisan kiata hi. Gittate'n zong, "Aahsi Zualniang tang zou nava chiei" achi ua, Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Tangkhatpa ang peipei leh munkhat a lamgei khat ah Va-aah khat siel-eeh tunga na laam a muta hi. Va-aah in zong, "Ka Pu, ka Pu hei a haw diing nahiei?" chia adoh leh Tangkhatpa'n zong awneem tahin, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Va-aah in zong, "Hing laampi phot lechin na zie na tong hing thei vang in dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen hi. Tangkhatpa'n zong Va-aah tomkhat a laampi hi. Va-aah in zong, "Aahsi Zualniang tang zou nava chiei" achi a, Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Tangkhatpa ang peipei leh munkhat ah putu sumsuite ang tuohkha a, Putu te'n zong, "Pu, pu hei a haw diing nahiei?" chia adoh uleh Tangkhatpa'n zong awneem tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh sumsuite'n zong, "Ka sum uh hing suipi phot lechin na zie na tong hing thei va ung in dachieng khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" chi'n angen uhi. Tangkhatpa'n zong putu sumsuite a suipi pai a azawpi ta hi. Sumsuite'n zong, "Aahsi Zualniang tang zou nava chiei" achi ua, Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang te kholang ah ang peizel hi.

Tangkhatpa ang peipei leh Aahsi Zualniang singpuo ang tuohta a, Aahsi Zualniang ahilam atheisih hi. Aahsi Zualniang in, "U aw, hei a haw diing nahiei?" chi'n adong hi. Tangkhatpa'n awneem tahmai in, "Aahsi Zualniang heel diing hing e. Ka heel zou diei maw?" achi leh Aahsi Zualniang in zong, "Ka chiengkhut diing singkang khat hing satpieh lechin nazie na tong hing thei vangin dachiengin khomuol ah i suohkhawm liiliei sih diei" achi leh Tangkhatpa'n, "A kawi nadei ei, a mam nadei ei?" chi'n a dong hi. Aahsi Zualniang in, "Khat poupou hileh khawhsih" achi chiengin singtuoi maam hilhiel khat satpieh in apeta hi. Aahsi Zualniang in zong, "Aahsi Zualniang tang zou nava chiei" chi in a van kipat in a kholang uah a peita vingveng hi. Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang te kholang ah hing peizel in khomuol ang tungta a, tuanah ang tawldamta hi.

Tangkhatpa'n Aahsi Zualniang Heel: Tangkhatpa khomuol ah akhawl a, khomuol apat in, "Aashi Zualniang heel zou hen nachi leh ka nipipa leh ka thaltang a siem tungah vatu in" chi'n a thaltang ang galkapta hi. Achi mabangin a thaltang leh a nipipa khu Aahsi Zualniang siem tungah ava tuta hi. Aahsi Zualniang in zong a thaltang lakhe pai in sathau hoitah in nusah hilhiel in a nipipa tawh hoitah in akeemta hi. Tomkhat zou in Tangkhatpa zong Aahsi Zualniang te inn ang tungta hi. "Ka nipipa leh ka thaltang na mukha ei?" chia adoh leh Aahsi Zualniang in, "Mukha mah ing, na thaltang hiehtawng in na nipipa nuoigawp in innhang lang senan kaneita hi" achileh Tangkhatpa a thangpai sih hi. Tuachiengin a zinpa zu lup in, ann pie in, sa agaw a, gilvatah in a khawlpi a, apa'n a thudoh diingte zousie ahilta hi. Tuazou in apate tun masangin haam tungah a lumsahta hi.

Nitaah in Aahsi Zualniang nu leh pa loukuon ahing tung ua, "I zinpa zu nalup ei, sa na gaw ei, ann napie ei?" chia adoh chiengun Aahsi Zualniang in zong, "Zu lah lup sing, sa lah gaw sing, ann zong ka pesih hi. Tu'n gilkielsa in haam tungah a lum hi" achi leh a nu leh pate'n a zinpa uh zu lup in sa agaw ua, ann hoitah a tekham in haam tungah a lumsahta uhi. A zingni zingmawng ang hita a, innneite ang thouta ua, Tangkhatpa zong thanuomtah in ang thouta hi. Innneipa'n, "Zinpa aw, bang hing chilei chia hing haw natai?" chia adoh leh Tangkhatpa'n zong, "Na tanu heel diinga hing kuon kahi" achita hi. Innneipa'n, "Ka tanu kiteenpi tahtah vang nachileh ka'ng doh zousie nathei a, bawlin kachi zousie na bawl theileh ka'ng kiteengsah diing hi" achita hi.

A patepnate ang panta uhi. Aahsi Zualniang pa'n, "Ka tuong dung abul adawn heilang ahiei?" achileh "Tamlang abul, tualang adawn" chi'n dihtah leh nuomtah in athei hiau hi. Patepna khatna ah a chingta hi. Innneipa'n, "Ka Sieltal mai ah tai in" chi'n a Sieltal a taisah leh a Sieltal tawh kitaite in Sieltal mai ah sielluongtee khat akhie a, sieltal in a neeh kaal in saupi khat ana taizouta hi. Patepna nina ah ang ching kiata hi. Innneipa'n, "Ka Uital mai ah tai in" chi'n a Uital a taisah leh a uital tawh hing kitaite pai in tomkhat zou in uital masangah sagu bawh khat a khesuh a, uital in sagu akheu kaal in saupi ana taiman kia hi. Patepna thumna ah ang ching kiata hi. Innneipa'n, "Ka si-um tumkeeh inlen aza mama pha in dimkia in" achi a, Tangkhatpa'n zong innneipa si-um ang tumkeeh a, ang dip kialeh a dimzou tasih hi. Siitangte Va-aah leh Gittate'n ang tawppi ua, ang setkhiet uleh ang dim dihtahta hi. Tangkhatpa'n, "Na kamsung uah muomdap va uteh" achi leh Gittate'n, "Ke'n lah muom sing, ke'n lah muom sing" chi'n a kam a kaah uhi. Va-aah in zong a kam chip pumpum in ke'n lah muom sing chi theilou in, "Um omom om om om om" ang chita hi. Tuachi'n Tangkhatpa'n Va-aah kungah a kam sunga a muomte sekhe diingin angen a, Va-aah in ang setkhiet leh sii-um khu ang dimta hi. Patepna ngana ah zong ang ching kiata hi.

A tawpna diingin innneipa'n, "Na sun-aan tunna diinguh innhang linglah khaulah a natang na vasat inlen, themkhat zong keehlou in hing tunpi in" achi hi. Ama zong kipan pai diing achileh natangte a keehsah paipai hi. Lungkhamtah a aum lai in Gul-ngawngsan hing tai in Tangkhatpa kunga, "Pu aw, na lungkham tuoh nah ee. Bang ahiei ka'ng panpi theina diing aum ee?" achileh Tangkhatpa'n zong natangte munkhat zong keehlou a sun-aan tunna diing apu'n a satsah ahidan agen chiengin Gul-ngawngsan in, "Tamnah na ngah in, keima'n vala vang" chi'n natangte bit sitset in angla hi. Patepna zousie ah ang chingta a, Aahsi Zualniang pa'n zong, "Tambang a mipil leh thahat koima umsih" chi'n a tanu atwh a kiteeng sahta hi.

Tangkhatpa'n Aahsi Zualniang Kiteenpi: Tangkhatpa leh Aahsi Zualniang ang kiteengta ua, sagaw leh zu tampi alup zou un Tangkhatpa te innlang zuon diingin ang kiguongta uhi. Ang peita ua, lamkim ang tun chiengun Aahsi Zualniang in a sia samsi leh a sathau bung a manghil lam ang theita hi. Tangkhatpa'n, "I ni in kile kia lei hun sawtlut talaw diing ahiziehin tamna singkung tungah na tuong inlen keima'n na sia samsi leh na sathau bung kavala diing hi. Ka umlou kaal in Tominu in lam ahing zawt diinga, na kitheisah lou diing ahi" chi'n Aahsi Zualniang singtung ah tuongsah in ama sia samsi leh sathau bung la diingin ang kileta hi.

Tominu (Tohtawl) in Aahsi Zuangniang Pumval: Tangkhatpa'n achima bangin Tominu (Tawhtawl) in tua lampi ang zuita petma hi. Aahsi Zualniang tuonna singphung ang tuntah in Aahsi Zualniang hiim a muta a, lamdang sa leh ama hiim diinga ngaisut in, "Ka hiim inla sumtaw lieiluoi paitaw lieiluoi, keima'n ahge tangkhat ka taw lou, ka taw lou" chi'n a kalkawm 'Phong, phong' chia bengkawm in alaam luoiluoi hi. Aahsi Zualniang in zong nuizathuoi sa sengin 'hihihihihi' chi'n anuita hi. Tominu zong kihei pelpol in khuo a daah kawikawi a, koima lah amu sih hi. Hing kipan kia leuleu in, "Ka hiim inla sumtaw lieiluoi paitaw lieiluoi, keima'n ahge tangkhat ka taw lou, ka taw lou" chi'n a kalkawm 'Phong, phong' chia bengkawm in alaam luoiluoi kiata hi. Aahsi Zualniang zong ki-iip zoulou in 'hihihihihi' chi'n ang nui kiata hi. Tominu zong kihei pelpol in khuo a daah kawikawi a, koima lah amu sih hi. A thumveina diingin, "Ka hiim inla sumtaw lieiluoi paitaw lieiluoi, keima'n ahge tangkhat ka taw lou, ka taw lou" chi'n a kalkawm 'Phong, phong' chia bengkawm in alaam luoiluoi kiata hi. Aahsi Zualniang zong ki-iip zoulou in 'hihihihihi' chi'n ang nui kiata hi. Tominu zong kihei pelpol in khuo a daah kawikawi a, a tunglam ang et leh Aahsi Zualniang ang muta hi.

Aahsi Zualniang kungah, "Hing kumsuh in" achi a, hilezong Aahsi Zualniang a kum nuomsih hi. "Nang kum louleh na tuonna singkung kaphua diing" chia agen leh Aahsi Zualniang zong zau sengseng in ang kumta hi. A kizem nate hoi asa a, aban banin, "Heile lawm, na khiba kang ba, ka kilawm tuoh sam ei?" chi'n a khiba a bapieh hi. "Heile lawm, na tau bu kang bun, ka kilawm tuoh sam ei?" chi'n a tau a butpieh hi. Aban banin, "Heile lawm, na bilba, na niih, na puon," chi'n aban banin ang lahpieh siengta a, atawp in Aahsi Zualniang ana pumvalta hi. Tuachi'n Tominu zong Aahsi Zualniang tuonna singkung ah katou in Tangkhatpa ana ngahta hi.

Bapikhat zou in tangkhatpa ang tungta hi. A zinu a et chiengin a meel ana kilamdangta hi. Tangkhatpa'n zong, "Nang, kazi hisih teh" achi leh Tominu'n, "Himah ing ee" achi hi. "Na mitmul lah asau in, ka zi mitmul sau sih" achi chiengin, "Ou, nang tun diing ngahla a muolmong a kang gal etetna ah ka mitmul jamsau gawp" chi'n adawng hi. "Na chinte lah asau in, ka zi chin sau sih" achi chiengin, "Ou, nang tun diing ngahla a kakhut chinte kazuut zuut leh ka chinte sau gawp" chi'n adawng zel hi. "Nang, kazi hisih teh, kazi chi a maam hi" achi chiengin, "Ou, kang ngahla luot mana ka kikhuot khuot nalam a ka chitung teng zong phol gawp" chi'n adawng thei teitei hi. A tawp tawpna ah, "Ka zi nahileh ka inn nathei diing" chi'n ang peipita hi. Khuo ang tuntah un a innsahte uh inn ah ang lut khata hi. "Nang, ka zi hisih teh, ka zi'n ka inn athei hi" achi leh, "Ou, innsahte inn a tuibuuh sim masah diing chia innsahte inna lut phot hi bou ing" chi'n adawng zel hi. A tawp tawp in inn ang tung khong khong uhi.

Aahsi Zualniang in Innsung Haasieng: Inn ang tunzou un Tominu zong a dailen hing suoh in inngei ah ang dailengta hi. Hun phabep zou in a dailenna apat in umgui hoitah khat hing jam in a pasal lupna khodop ah aga hoi mama khat aum hi. Tangkhatpa leh Tominu lou akuon zel ua, inn ah a lumkhawm sih uhi. A lou kuon kaal un a innsung uh ana kiphiet a, Tangkhatpa lupna tung ana ki susieng gige a, ann huon minsa in ana kikoi zel hi. Tangkhatpa in zong lamdang sa in a innsah nu kungah, "Sunlai a ka loukuon kaal chiengua ka innsung ua nasem zel koi ahiei?" chia adoh leh a innsahnu'n, "Sun kam chiengin na innsung uah aah kaang khat a tai kawikawi hi" chi'n adawng hi.

Tangkhatpa'n zong koi mawng mawng amah chi enkhe diingin khatvei a zitawh lou akuonna uah a gilna khem kipang in a zi kungah, "Ka gilna in va daileng vang" chi'n daileng khem kipang in innlang ang zuon vingvengta hi. Tuachi'n innsunga namta koi amah chi enkhe diingin ang buhdapta hi. Sunkim sunkap hun pawlin a khosop a umga sung apat in aah kaang khat hing pusuoh in innsung ah ang lut hi. Innsung ang tun chiengin Aahsi Zualniang ang suohta hi. Na asem pilpel a, asep zou diing kuon in a pasal lupna tung hasieng diingin ang pei phei a, ang hasiengta hi. Thakhat in Tangkhatpa'n azi kawng ah ana pummat ta hi. Azi in zong, "Hing ha in, hing ha in, Tominu hing tung leh hing hinkhawi sih va" chi'n angen hi. Tangkhatpa'n zong azi kungah, "Tominu in hing that sah sih vang. Inn ang tun chiengin keima'n Tominu that pai vang" achi chiengin Aahsi Zualniang zong ang umdenta a, lamlai a singkung a asil tuohte zousie ahil sieng sitset ta hi. Tangkhatpa zong thangpai seng kisa in Tominu inn ahing tuntun chienga that pai diingin ana ngahta uhi. Nuomtah a kipawl in hih ana kisu uhi.

Tominu zong nitaahlang in vai hing peibai in inn khosung ah loulampi hing zui in inn lang ang manawta hi. Inn ang tun tahin a singpuohte hing sep in innsung ang lut leh Tangkhatpa leh Aahsi Zualniang hi ki etsah a natou khawm amuta hi. "Lou dung louvai a hing kisuh hat hing kitou hat, kang hatmaw, nougeel tamnah nuomtah in hih na ki etsah lihleh" chi'n thangpai seng kisa a Aahsi Zualniang keilup suh pai diinga ang delphei leh Tangkhatpa'n zong a namsau satkhie in Tominu tun ni asuo paita hi. A luong a huonsung uah apai uhi. Sawtlou in aluong kipaina mun ah Saisuong kung hoi mama khat a hing pou hi. Tangkhatpa'n zong azi kungah Saisuong kung thamkha hetlou diingin ahil hi. Hun hing peitou zel in nikhat a zinte uh sun-aan tunna diingin Aahsi Zualniang in tua Saisuong te ava sat leh Saisuong a pou Tominu'n ana pumvalta hi. Inn ang tun theilou chiengin a pasal in asui kawikawi hi. Saisuong ang phua a, asung a khe leh achi ana lum nimnem nalai a, lakhe pai in hoitah a azen leh ang damzou hamham hi. A pasal zong thangpai sengin Saisuong phungkal in lui nang sena'n aneita hi.

Aahsi Zualniang Thangvan Alsi'n Taangta: Sawtlou in a tuineeh lui gei uah suongpi khat in Tominu ang dingta hi. A pasal in Aahsi Zualniang kungah tua suong tunga apuon phou kha mawng mawng lou diingin ahilta hi. Bangtan ahiei khat a chiemte a, hun hing sawt hiei hiei in nikhat Aahsi Zualniang in a lawmte tawh puon ang sawp khawmta uhi. A puonte uh phou theina mun zousie ah ang phou ua, mun dang a awng tasih hi. A lawmte'n a puonte uh tua suongtung a aphou chiengun agaw paipai a, ama uh bangma achi sih uhi. Aahsi Zualniang in zong a lawmte bangma chilou athei chiengin ama zong bangma chilou diing hiva chi'n a puonte lah manlang a agaw theina diing ahi khahleh chi'n tua suongtung ah a puonte ang phou ta hi. Thakhat in suongpi in Aahsi Zualniang ana pumval paita hi. A lawmte zong zau leh chimaw in innlangah ang taita ua, thu umdan Tangkhatpa ahil uhi. Tangkhatpa zong china diing theilou in siachieng leh tudal tawi in tua suongpi sung ang khuotkhiet sawmta hi. Sun tanglai pi'n tua suong ang khei kheita hi. Sawtpi khat a khuot zou nua in thakhat in suongpi hing pawhkeeh in asung apat meikuong khat vanlang ah aleng tou vingvengta hi. Tuana patin Aahsi Zualniang nitaah chiengin muoltung a van ah nitaah sol in ataang zingta hi. Meelhoi mama in ki iit mama nan uleh leitung hinkhuo nuomtah in a zangkhawm theisih uhi.

Tomi leh Nutate

2008-05-25T17:53:00.001-07:00

Tomi leh Nutate

Nidanglai in Zou khokhat ah Tomi khat mihing a kilep khat ana teeng a, a kho mipite'n Tomi ahilam a theisih uhi. Khomite khat tawh kizawl in hawna pawtna anei chiengun a pawtkhawm zel uhi. Tomite zong mihing banga kilepthei zel ahizieh un mihingte tawh ana teengkhawm thei ua, buoina aum lou laisie koima'n athei thei tahtah sih uhi.

Tomi leh A Lawmpa Ngabehna: Nikhat Tomipa leh a lawmpa lui vah diinga hing kichiel in lui ang vahkhawmta uhi. Len khu toutou in amatte uh a bawmsung tuoh uah a koizel uhi. Nitaah vaipei hun chienga a nga matte uh munkhat a sungkhawm a kihawm zel uh ahi hi. Luidung ah len ang khu toutou ua, khat leh khat a kimakhel toutou uhi. A kimakhel diing chiengun a lawmpa'n bangza amantai chi'n a bawm sunguh ki etsah zel uhi. Tuabanga len ang khu toutou chiengun Tomipa bawm sungah bangma za a um ngaisih a, a lawmpa zong hing lunghimaw sim in Tomipa len khudan leh nga matdan ama theilou kaal in ang endapta hi. Tomipa'n a len ang khu zel a, a len a nga awhte alah chiengin ni aphah leh khat a bawm sungah koi in khat pen a sielin a lawmpa theilou kaalin a dap neehzel hi. A lawmpa'n nivei thumvei tuabanga ang mu chiengin ang zauta a, hunkhat a ama zong that a sielneeh thei diing chi atheita a, Tomipa tawh manlang a kikhen theina diing ang suita hi.

Tuachi'n Tomipa kungah, "Lawm ka gilna sengseng in va daileeng phot vang, nang len nakhu toutou in. Ka man chiengin hing deltou pai navang" chi'n a lawmpa tawh kigamla lou mun khat ah daileng in atouta hi. Tomipa'n zong a lawmpa daileng ahilam athei ziehin len ana khu toutou hi. Tomipa luidung a atumtou lien in mihingpa zong manlangin dingtou pai in innlanga tai zinzen diingin ang kisata a, a eeh leh zunte kungah, "Tomipa'n ang hat leh ka eeh in na dawng aw, ka zun in na dawng aw" chi'n ang taisanta hi. Tomipa'n zong a lawmpa theilou kaal in len nakhu toutou in a mat masah a mat nukhia ana neeh thuthu hi. Hun ang sawtsim tah chiengin a lawmpa ang tung theita sih a, ama zong a nga sielneeh ka lawmpa'n athei a zau a hing taisan ata khu chi thei in a lawmpa ang galhatta hi. A lawmpa zun leh eeh te'n ana dawng ua, hilezong a lawmpa lah ang tungthei ta malmal sih hi. Tomipa'n a lawmpa lungsim ang theita a, ama zong gimneitah in a lawmpa dailenna lam zuon in ang lomlen suhta hi. A lawmpa ahat kia leh a zun leh eeh te'n ana dawngkia ua, tuamun ang delta hi. Tuamun ang tun in a lawmpa lah ana umta sih a, ahat kia leh agei a zun leh eehte'n a dawng uhi. Ama zong thangpai sengin, "Eeh nounou in koima dawng ngaisih" chi tawh suithop asuo leh a eeh malkhat a kam ah abangkha a, tuapen a lieh leh tui asa mama a, "A eeh bawn hichi tui ahileh ama bang achi tui ma diei?" chi'n mihingpa innlang ah ang nuadelta hi.

Tomipa'n a Lawmpa That: Mihingpa zong sawtpi ang tai zou nua in gimshi dihtah in inn ana tungta hi. A zi leh tanu innmai kem ah hih kisu in ana um ua, a pa uh gimtah leh husamtah a hing tung amu chiengun a lung uh himaw in, "Abangchi natai, na husap tuoh in, na gim tuoh in" chi'n apa uh adong uhi. A pa un a siltuohte hil ngamlou in, "Ka lawmpa tawh lui kavaahna uah ka chi ang na a innlanga hing kipei dawh hitang" chi'n adawng hi. A zauseng man, "Ka chiina" chi'n lupna tung senan a kinei a, lupna ah a lawmpa umdante a mitha in amu mu mai hi.

Hun bangtan amakhat zou in Tompa zong a lawmpate inn ah hingtai pai in kemtunga nuta hih kisute kungah, "Na pa uh hei a um ahiei? Inn ang tungtai?" chi'n adong ta hi. Tomipa'n Tomi ahilam a lawmpa'n a khomite ahil diing a zauna lamin a lawmpa tha mai diingin a ngaisunta hi. Nutate'n Tomipa leh apa uh buoina thei sese lou in, "Ichia lam deu a ka chiina chia husam tah a hing tung ahia, lupna tungah alum khu" chi'n a dawngta uhi. Tomipa'n, "A bangchi chiinat amah keima'n va en vangin, kathoi thei diing ahileh keima'n hing thoi pai tavang" chi'n a lawmpa lupna lang zuonin ang peita hi. Nutate'n bangma thu theilou ahiziehun bangma'n ana ngaisut sih ua, lawmta kivetuo danin ana ngai ua, ngaisah taah zong asa sih ua, a hih kisuh uh apeipi suoh uhi. Tuachi'n Tomipa a lawmpa lupna langah hing peiphei in a lawmpa lupna tunga lum amu tahin a ngingku kei piehin a ngingkushi ana dawnta hi.

Hun sawtsim tah ahinua in Tomipa ang pusuoh thei sih a, nutete zong hing lunghimaw sim in anu'n, "Bawi, na pate lawmta bang vang ah va endap ta'n, bang bawl ua tutan tan tham uh ahiei chi va endap ta'n" chi'n a tanu asawl hi. A tanu nu zong peiphei pai zinzen in bangvang apat apa lupna a et leh Tomipa'n apa ngingkushi ana chip amu a zau sengseng in anu kunglam senan a kinei a, anu kunga agen leh anu'n zong va endap in amuta hi. Tuachi'n a hih kisuhna ua amat uh hihpi kungah, "Tomipa'n ang hat leh hihpi'n na dawng aw" chi tawh taisan athuota uhi.

Nutate Tomipa Apat Taimang: Nutate a inn uapat china diing theilou in ang amtaita uhi. Singnuoi gammuol ah hing taitai in munkhat ah sakhi khat tawh a kituoh uhi. Chimaw seng in Sakhi kungah, "Pu khi, pu khi nang hung zou diei?" achi uleh Sakhi'n, "Bang na ging ua?" chi'n adong hi. Nutate'n, "Taanga tuona muoldung tawntawn sa kamkei ka ging ua" achi uleh Sakhi'n zong, "Ke'n zong ka ging a, taitaita unlen muolkhum ta uo" chi'n nutate a taizom sahta hi. Nutate zong hing taizom zel in munkhat ah Sazuh khat tawh ang kituohta uhi. Nutate'n Sazuh kungah, "Pu zuh, pu zuh nang hung zou diei?" achi uleh sazuh in, "Bang na ging ua?" chi'n adong hi. Nutate'n, "Taanga tuona muoldung tawntawn sa kamkei ka ging ua" achi uleh Sazuh in zong, "Ke'n zong ka ging a, taitaita unlen muolkhum ta uo" chi'n nutate a taizom sahta hi. Nutate zong hing taizom zel in munkhat ah Ngaltang khat tawh ang kituohta uhi. Nutate'n ngaltang kungah, "Pu ngal, pu ngal nang hung zou diei?" achi uleh Ngaltang in, "Bang na ging ua?" chi'n adong hi. Nutate'n, "Taanga tuona muoldung tawntawn sa kamkei ka ging ua" achi uleh Ngaltang in zong, "Ke'n zong ka ging a, taitaita unlen muolkhum ta uo" chi'n nutate a taizom sahta hi. Nutate zong hing taizom zel in munkhat ah Valuh khat tawh ang kituohta uhi. Nutate'n Valuh kungah, "Pu luh, pu luh nang hung zou diei?" achi uleh Valuh in, "Bang na ging ua?" chi'n adong hi. Nutate'n, "Taanga tuona muoldung tawntawn sa kamkei ka ging ua" achi uleh Valuh in zong, "Ka buuh ah hing kibu uo, keima'n hing hungzou navang ee" chi'n nutate singhawm a kosungah a kibusahta hi.

Tomipa'n Nutate Nuadel: Tomipa'n zong a lawmpa sa nezouta in nutate lam hing ngat in, "Nutate" chia ahat leh Hihpi'n, "Hawi" chi'n ana dawng a, a et kawikawi leh hihpi amuta hi. "Hihpi nounou in mi dawngthei sih" chi tawh nuoithop athuo a, hihpi athatta hi. Nutate gimnam hing zui kawm kawm in ang nuadel delta hi. Sakhi kung ang tuntah in, "Sakhi, sakhi nutate na mukha ei?" chi'n adong hi. Sakhi in zong, "Mukha mah ing. 'Nang hung zou diei chi'n ang dong ua, ke'n lah hung zoulou diing kahi manin taitaita unlen muolkhumta uo' kachi a, ataitai ta ua, muol akhum zouta uhi" chi'n adawng hi. Tuachi'n Tomipa'n, "Sakhi, sakhi bang ahiei na kisahtheipi?" chia adoh leh "Ka ngalta" chi'n a dawng a, "Na ngalta bang nasielna?" chi'n Tomipa'n adongta hi. Sakhi in zong, "Gamkuom kuomkuo ka sielna" chi tawh athal asai leh Tomipa zong zau in a taisanta hi. Tomipa'n zong nutate gimnam zui kawmkawm in ang nuadel kiata a, munkhat ah Sazuh umna ang tuohta hi. Sazuh kung ang tuntah in, "Sazuh, sazuh nutate na mukha ei?" chi'n adong hi. Sazuh in zong, "Mukha mah ing. 'Nang hung zou diei chi'n ang dong ua, ke'n lah hung zoulou diing kahi manin taitaita unlen muolkhumta uo' kachi a, ataitai ta ua, muol akhum zouta uhi" chi'n adawng hi. Tuachi'n Tomipa'n, "Sazuh, sazuh bang ahiei na kisahtheipi?" chia adoh leh "Ka ki" chi'n adawng hi. "Na ki bang nasielna?" chia Tomipa'n adoh leh Sazuh in, "Ka kilawmna maimai diinga kapuoh ahi" chi'n a dawng hi. Tuachi'n Tomipa'n zong maingap in Sazuh a thatlum a a ngingkushi adawnta hi. Tuazou in Tomipa'n zong nutate gimnam zui kawmkawm in ang nuadel kiata a, munkhat ah Ngaltang umna ang tuohta hi. Ngaltang kung ang tuntah in, "Ngaltang, Ngaltang nutate na mukha ei?" chi'n adong hi. Ngaltang in zong, "Mukha mah ing. 'Nang hung zou diei chi'n ang dong ua, ke'n lah hung zoulou diing kahi manin taitaita unlen muolkhumta uo' kachi a, ataitai ta ua, muol akhum zouta uhi" chi'n adawng hi. Tuachi'n Tomipa'n, "Ngaltang, ngaltang bang ahiei na kisahtheipi?" chia adoh leh "Ka hapaah" chi'n adawng hi. "Na hapaah bang nasielna?" chia Tomipa'n adoh leh Ngaltang in, "Ka hansan ka manlan kasielna" chia dawngin tumphe phet kaal in tungvum khat a malzan man hi. Tomipa zong zau sengsengin a taita zinzen hi.

Tomipa Shina: Tomipa'n zong nutate gimnam zui kawmkawm in ang nuadel kiata a, munkhat ah Valuh umna ang tuohta hi. Valuh kung ang tuntah in, "Valuh, valuh nutate na mukha ei?" chi'n adong hi. Valuh in zong, "Mukha mah ing. 'Nang hung zou diei chi'n ang dong ua, ke'n lah hung zoulou diing kahi manin taitaita unlen muolkhumta uo' kachi a, ataitai ta ua, muol akhum zouta uhi" chi'n adawng hi. Hilezong Tomipa'n gingta lou in valuh kungah, "Na kuo hing ensah in, tuanah nutate a kibu uhi" chi'n agenta hi. Hilezong Valuh in, "Ka innsung ah tu laitah zuha kabil a ka phoh ngam nailou ahia, ka'ng ensah sih diing" achi chiengin Tomipa'n zong nutate um diingin a ginglel deudeuta hi. A tawp tawp in Tomipa zong hing thangpai in Valuh teenna singkung hawm sung en diingin a singkung tuonna uah ang katouta hi. Ang tuntou diing kuon in valuh in zong a zun athah khum leh Tomipa mittang tungah atu a, amitte tawh in leituol ah eehkiet in a kesuhta hi. Tuachi'n valuh leh nutate zong manlang a kumsuh api in a siatul emsa in Tomipa a thatta uhi. (Valuh zun khu a thahat mama a, suong tung a athah lezong suongpi a kiphalse zou hi.)

Tomite'n Valuh Man: Valuh in zong Tomipa vun hawh in azua diingin ang kisata hi. Khokhat a ang zua leh sielpi khat in a kidawp a, sielpi ni sa in a phalsih hi. Khokhat ang tung kia leuleu a Tomipa vun azua leh sielpi ni in a kidawp a, sielpi thum sa in a phalsih hi. Hing zua touzel in khokhat ah sielpi thum in ana kidawp a, sielpi li sa in aphal zel sih hi. Tuabanga hing zuah toutou in sielpi sawm tanin ana kidawp a, aphal sih hi. Hing peitou zel in sielpi sawm a aphal louna khuo ang hen zoutah in Tomite khuo ang tungta hi. Tuanah a Tomipa vun ang zuah leh innkuon khat in, "Tami ka pa vun ahi" chi'n thangpai sengsengin Valuh ana manta uhi. Valuh khu bemtawng sung khat uh khumpai in thachiel sa diingin ang koita uhi. Ni phabep zou in innneite nitaah khat hing kihou in, "Zing chiengin i louma zong kuulta in, i khozang in tha chiel vai in, valuh sa mepi vai" chi'n naupangte khosungah thachiel in asawlta uhi. Tua a houlim zousie uh Valuh in azah chiengin azau a, pitkhiet theina diing lamchinteng ang sui panta hi. Zankhuo in abuoi vengvung a, hilezong pitkhiet theina diing mulou in zingkhuo ang vahta hi.

Zingkhuo hing vah in, zing ninou ahing suohta hi. Kho mipite zong kihankhawm in thalou kuon diingin inn neite kemtungah ang kingah khawmta ua, Valuh kikoina bemtawng zong mite muthei diingin innmai kemtungah akoi ua, mite'n en lemlum in asa atuituoh dan leh a neeh kaal a ngahla danuh a kikum uhi. Valuh in tua a kikupnate zousie uh azah chiengin azauthawng mama mai hi. Vailou kuon diingte ang kim chiengun thakuon diingin loulang ang manawta ua, me bawl diinga um inn neite tanupi te leh khosung naupangte chilou sie thalou akuonta uhi. Tanute zong hing kipan in mei hingtaw in, ann ahing huonta ua, tui hing tawi in, nasep buoi in ang buoi vengvungta uhi.

Valuh Suohtatna: Tuahun laitah in Valuh kikoina ah piching koima umlou in khosung naupangte maimai aum uhi. Khosung naupangte'n zong Valuh en kawm in, "Pu Luh chiltang duhuoi sam ee" chi'n Valuh chiltang chiengkang in a dawtpieh zel uhi. Valuh a chiltang a dawtpieh chiengun ki-ip vatun zelin naupangte'n apmaina'n azang uhi. Tuachi'n Valuh in zong naupangte kungah, "Temta khat hing hah un, ka chiltang kang at pieh diinga, kang pe diing hi" achita hi. Naupangte'n zong temta khat hahphei in a chiltang at diing a ngahta uhi. Valuh in, "Tam bemtawng sung ah khuo kihoi mu sih, hing hakhe masa phot un" achi leh naupangte'n zong a hakhie ua, a kikhina khau hoitah in atuta uhi. Valuh in, "Kemtung ah hing koi un, tamtah ah khuo kimu thei sih" chi'n kemtungah ah a kikoisah hi. Tuazou in, "Chingban ah hing koi un, kemtung ah kimu zou sih" achi kiata hi. Naupangte'n zong chingban ah akoi uhi. Valuh in zong manlangtah in a kikhina khau attan pai in a kilen paita hi. Naupang kikou in innsunga annneh bawlte phawngin ang delphei ua, alap nawnsih uhi. Thachielte lou kuonna tungah ahing lengkha a, thachielte'n zong valuh zah diingin, "Tuni'n na mipi na sapite khat tawh tha kachiel hi ee" chi'n tua Valuh khu atuom khat sa in a kikoukhum uhi. Valuh zong tuate apat suohta in a innlum a tungkiata hi.

Mauzuang tangthu

2008-05-25T17:50:00.001-07:00

Mauzuang Tangthu

Nidanglai in Zou kho khat ah innkuon khat ana um ua, tanu khat anei ua, amin Mauzuang asa uhi. A pasal in a zi a damtheilou ziehin lungkie in numei dang khat ang helsanta hi. A numei dang pen in zong tanu khat anei a, amin Subingtal ahi hi. A numei dang heel pen tawh sawtlou in ang kiteengta uhi. Mauzuang khu Subingtal sangin a taahzaw a, khuo atheizaw thamtham hi. Subingtal a nau bangbang a bawl in a iitbawl mama hi. Hilezong, innsung khatah a umkhawm ahizieh un a nute uh a kituoh thei sih ua, huntengin Subingtal nu'n Mauzuang a mawmat sawm gige hi. Subingtal tawh a umkhawm chiengun zong Subingtal nu'n a tanu thepsi in a kapsah zel a, Mauzuang a gawh a, ahouse zel a, khatvei tengin ki hasiet bawlin ann zong nelou tui zong dawnlou pou in aum thei zel hi.

Zipi leh Mei Kituohlou: Tuabanga ang gamtat chiengin Mauzuang nu'n zong zada in Subingtal nu tawh ang kituoh thei tasih ua, nitengin ang kibuoi gigeta uhi. Subingtal nu'n zong Mauzuang nu a pasal kungah hehse gige in, Mauzuang nu a hepkhiet sihleh kikhen mai diingin ang genta hi. A pasal in zong Subingtal nu iitbawl in Mauzuang nu paikhiet theina diing lampi ang suita hi.

Nikhat Mauzuang pute (A nu pate)kawm diingin ang kuon ua, Mauzuang pute khuo a tomkhat ang taam zou un a kholang uah ang kileta uhi. Mauzuang te khuo leh a pute khuo khu tuipi khat in ahal ahi hi. Innlang ang zuon ta ua, leitung ang tun tahun Subingtal nu'n Mauzuang nu khu lei tung apat tui sungah a sawnpuata hi. Mauzuang nu zong panpina ngen in a kikou a, Subingtal nu'n koima a panpi sah sih hi. Tuachi'n Mauzuang nu zong tui a kie in, Ngami asuohta hi.

Tunnu Umlou in Mauzuang Genthei: Tuazou apat in Subingtal nu'n Mauzuang khu innsungah ha gawt pi'n ang gawtta hi. Ann akham in ape sih a, tui zong a gilva in adawn sah sih hi. Bawlsietna chinteng in a bawlsie a, Mauzuang shi theitheina diingin bangma kichingtah in ape nawnsih a, a tanu Subingtal khu hoitah in a duot mama hi. Tambanga Mauzuang ang gawtbawl chiengin Mauzuang tha leh zungte hing kiemkiem in, a gawngtaam gawpta hi. A kibawlsiet nate a ngaisut chiengin katam lou in, "Ka nu tawh umkhawm hileng tambang in genthei lou ma diing hiveng maw" chi'n a innkuonpite theilou kaal in akap zel hi. Mauzuang in a iit mama anu tellou in simleitung ang zangta hi. Niteng in atha zawngkhal suhsuh in, lungleeng leh gilkiel sengin atha azung ang keta mama a, Subingtal ahileh thuong thetthut in ameel zong a hoisih hi.

Tunnu Tawh Kipawlna: Mauzuang zong sun chiengin agil akiel thei mama a, a lung aleen seng ziehin a nu kisawn khietna luipi langah ava hawta hi. A nu kisawnkhietna tuili gei ah lungjuong leh hasetah in anu ang han a, a kapkap maita hi. Tomkhat zou in tui sung apat in Mauzuang nu ang pusuohta a, Mauzuang hituite siahul pieh in a nawi anesah hi. A nu'n a anglum ah Mauzuang noptah leh khophawhlou in iimusah in, Mauzuang zong tomkhat sung a gentheina leh a kibawlsietna te manghil in anu anglum ah nuomtah in ang imusuh paita hi. Simleitung ah gentheina leh hamsatna tampi um nanleh nu leh pate anglum itun chienga hamuondan a lamdang hi. Mauzuang ang khahlaw chiengin anu'n zong hunsawtpi kigop leh Mauzuang inn atun chienga kibawlsiet diingdan thei in Mauzuang kungah, "Tu'n innlang ah peita'n len, hing haw zelzel zaw in. Inn tungha lechin Subingtal nu'n hing dawm sih va" chi'n Mauzuang a nuasawl kiata hi.

Inn ang tunin Subingtal nu'n Mauzuang bawlsiet thei bang pen in ana bawlse zel a, ann leh tui zong a khamkhop pelou in gawt theina zousie'n agot gige hi. Hilezong Mauzuang in anu tawh kimukhawmna hun ang neithei uapat achi alu hing damin ameel ang hoi deudeu a, achi asa hing nousuoh in a khosung ua naupang meelhoitah ang suohta hi.

Subingtal nu zong lungkham in Mauzuang bang zieha tua banga meelhoi thei leh chi leh sa hoi ahiei chi ang suikhiet sawmta hi. Nikhat vaipawt khem kinei in Mauzuang umdan ang dap-etta hi. Vaihamsang pawl in Mauzuang zong a nu kunga haw diingin ang peita a, Subingtal nu'n zong a dapzuita hi. Mauzuang leh a nu luipieu a noptah leh khophawhlou a kipawl khawm ua, ki apmai in lungdung luivai ah a kidel lele ua, Mauzuang agim chiengin anu angsung senan a kinei a, anu'n hawmthaw tah leh iittah in anawi a nesah zel hi. Tuazou chienga tomkhat khat iimu sah in Mauzuang ang khahlaw chiengin anu'n zong a bawlngaina bangin Mauzuang inn langa pei diingin a sawlta hi. Tuabanga kikhela pumpum a kikhen in Mauzuang inn langah ang kileta hi.Tua a umdan zousie uh Subingtal nu'n a dap-et a, ama tangin a ha gawt in ana thangpai mama hi. Tuami ni apat Subingtal nu'n Mauzuang nu thatheina diing lampi ang sui suita hi.

Mauzuang Nu Shina: Subingtal nu'n zong a pasal kungah Mauzuang leh a nu umdante aselam in agen genta a, Mauzuang nu atha sih leh ama zong innlanga nuakia mai diingin Mauzuang pa ang gita hi. Amaugel kihou dapin Mauzuang a nu kunga a haw diing ang dapzui tagel hi. Mauzuang leh anu luipieu a nuomtah a kimawl in, luidung luivai ah ang ki apmai ua, Mauzuang agil ang kiel chiengin anu'n a nawi pie in a anglum ah nuomtah in ang iimu sahta hi. Tualaitah in Subingtal leh a pasal kipan in Mauzuang nu aman pai ua, hakhe nuom nawnlou in innlangah ang peipita uhi. Subingtal nu'n zong taubeelpi khat ah tui hing suong in Mauzuang nu beelpi sungah ang koita hi. Koima panpi diing neilou in Mauzuang leh anu kikhela pumpum in a bawlthei pen uh a kika ka maita uhi. Mauzuang nu'n, "Bawi, ka shi chiengin kasa hing ne mawng mawng sinlen, ka gu ka taangte hoitah in kholkhawm inlen i huonsung ah hing vui in" achi hi.

Tui hing sa deudeu in Mauzuang nu hinna zong tuisa in aban banin ang tumtou hiei hiei ta hi. Mauzuang in, "Nu aw, tui in na heitan ang tum tai?" chi'n adong zel a, a nu'n zong, "Ka kephang chieng chieng hing tumta e" chi'n adawng hi. Mauzuang in anu pawtsan ngamlou lah hunkhe ngamlou in, "Nu aw, tui in na heitan ang tum tai?" chi'n adong zel hi. "Ka khup chieng chieng hing tumta e" chi'n Mauzuang nu'n adawng zel hi. Tomkhat zou in Mauzuang in, "Nu aw, tui in na heitan ang tum tai?" chi'n adong zel a, a nu'n, "Ka kawng chieng chieng hing tumta e" chi'n a dawng hi. Tomkhat zou in Mauzuang in, "Nu aw, tui in na heitan ang tum tai?" chi'n adong zel a, a nu'n, "Ka gil chieng chieng hing tumta e" chi'n a dawng hi. Tomkhat zou in Mauzuang in, "Nu aw, tui in na heitan ang tum tai?" chi'n adong zel a, a nu'n, "Ka awm chieng chieng hing tumta e" chi'n a dawng hi. Tomkhat zou in Mauzuang in, "Nu aw, tui in na heitan ang tum tai?" chi'n adong zel a, a nu'n, "Ka ngawng chieng chieng hing tumta e" chi'n a dawng hi. Tuazou in Mauzuang nu tui in tum in ashita hi. Mauzuang kapkap in a beidong mamata hi.

Mauzuang in zong anu chi bang bangin a nu sa ane sih a, a gu leh taangte law khat a kholkhawm in a huonsung auh a vuita hi. Hun sawtlou in a nu gu leh taangte khu theipi kung khatin ang pouta hi. Ang gata a, Mauzuang in a gilkiel chiengin theipi ava ne zel a, ahum in ahum a, agilva thei mama hi. Suningtal in zong tua theipi ga ava nezel a, hilezong ama nu kam ah theipi ga khu khalong in neeh theilou taah theilou in aum zel hi. Tuabanga Mauzuang gilkiel chienga a nu nawitui bang banga hum leh tui theipi ga aneeh apat ameelte ahing hoi kia paita hi. Tuachi'n Mauzuang khu a khosung ua nungah melhoipen leh duongching pen ang hita hi. Nikhat Kawl mangpa Mauzuangte khuo a ahing suohkhah leh Mauzuang khu meelhoi sa sengsengin ang kiteenpita a, Kawl mangpa leng innpi sungah nuomtah in ang khosata hi.

Mauzuang Tuisa Kibuoh: Hunte hing peizel in Subingtal nu'n Mauzuang nua kawm diingin achiel hi. Mauzuang zong nua kawm diingin ang hawta hi. Subingtal nu'n zong Mauzuang muda sengsengin tha theina diing lampi asui zing hi. Mauzuang nuakawm a ahaw laitah in ni khat Subingtal nu'n Subingtal tawh ki gulluh in Mauzuang tha theina diing lampi ang suita uhi. Subingtal nu'n Subingtal kungah, "Ka samsi tuonghawm ah hing khesuh vangin a tawm diingin kang sawl diinga, nang na top nuomlou diingin, Mauzuang topsah diing. Tuachienga tuisa buohkhum diing" chi'n Subingtal a thuhilta hi. Lungthu tungah tuisa ahing awmta ua, tui ang sou laitah in Subingtal nu'n zong a samsi khu tuongvang ah ang khesuhta hi. "Eh, ka samsi innnuoi ah khietsuo ing ee, Subingtal vatawmta vawi" achileh Subingtal utlou kinei in Subingtal nu'n zong, "Subingtal, bangzieha hichi sawlha nahiei? Na U Mauzuang bangin thu na mang sih diei, Mauzuang nangma thumang zaw, ka samsi hing vatop sah aw" chi'n Mauzuang samsi tawm diingin asawlta hi. Mauzuang zong thumang chitah innnuoi a samsi kie tawm diingin a peisuh paita hi. Thakhat lou in Subingtal nu hing dingtou pai in lungthu tunga tuisa kileh vapial nou haipum dimtah sawh in Mauzuang a buohkhumta hi. Mauzuang zong innnuoi ah kipeeh in shi diing ngah in aum hi. Subingtal leh anu'n kitheimaw bawl in a donta sih uhi.

Sa-ngate Nupa in Mauzuang Tawm: Tuazou sawtlou in Sa-ngate nupa in Mauzuangte innhang ah lam ahing zawt ua, Mauzuangte innnuoi a mikhat shi diing ngah a kipeeh amu chiengun ava enpha ua, a nau uh keem diingin Mauzuang khu ang lata ua, a kholang uah ang zawpita uhi. Hoitah a azen nua un Mauzuang zong ang damta a, meelhoi leh duongching tah ahing hikiata hi. Sa-ngate nau keem in aumta hi. Sum chiengin lungleeng in laa asa zel hi. A nu tawh a kipawllai hunte ngaisut zelin nop asahdante laa a phuo in, "Nidang in la Kawl mangpa zi'n ka um ee. Tunla tunla ngahsa nu nau kaching ee" chi'n la asazel hi.

Mauzuang Kitatkhietna: Nikhat a kho tangvalte uh gamvahte'n Mauzuang lasah ang zata ua, hoitah a ang ngai uleh Mauzuang in, "Nidang in la Kawl mangpa zi'n ka um ee. Tunla tunla ngahsa nu nau kaching ee" chi'n ang sata hi. Tangvalte'n zong a kho hausapa uh kungah hing gen in Mauzuang tatkhiet diingdan vai ang hawmta uhi.

Tuachi'n kho hausate leh sa-ngate nupa hing kihou in Mauzuang tatkhiet diingin ang ngenta uhi. "Mauzuang hing pekhie unlen sum tampi hing peva ung" achi ua, hilezong sa-nga nupate'n, "Sum chiling hing savan, zau in taitai tava ung" chi'n a utsih uhi. "Ahileh, siel hing peva ung" achi chiengun sa-ngate nupa'n, "Dachieng siel in mawww hing chivan, zau in taitai tava ung" chi'n a utsih uhi. "Ahileh, zam hing peva ung" achi chiengun sa-ngate nupa'n, "Dachieng zam dungdung chi'n hing ging van, zau in taitai tava ung" chi'n a utsih uhi. "Ahileh, dahtal hing peva ung" achi chiengun sa-ngate nupa'n, "Dachieng dahtal mongmong chi'n hing ging van, zau in taitai tava ung" chi'n a utsih uhi. A tawpawp in, "Ahileh, noute'n hing gen un, bang hing pie uleng na ut uoi?" chia adoj uleh, "Khiba khat tawh, zu eeh pota khat tawh, natang khil khat tawh, napkhem pota khat tawh hing pie ulechin Mauzuang na kilaah kiata diing uhi" achita uhi. A kho hausate zong hing kile in khosung pumpi ah zu eeh leh napkhem pota khat tuoh ang khonkhawm ua, natang khilkhat tawh hing puo in sa-ngate nupa ang pieh uleh sa-ngate'n zong Mauzuang ang pepai uhi. Tuazou in Mauzuang khu kho hausapa tapta tawh kiteengin nuomtah in a khosata ua, Subingtal te nuta suhkhah theilou in nuomtah in a khosata hi

Phuthil leh Nantal

2008-05-21T22:05:00.000-07:00

Phuthil leh Nantal

Neinou Tangthu

Neinou: Nidanglai in Zou kho khat ah nungah melhoi mama khat aum a, a min Neinou a kichi hi. Ama khu a meelhoi mama a, mite'n adeithei mama uhi. Tanglai in mihing leh ganhing a umkhawm ua, zu-le-va leh Tomi leh Misau tampi aum hi. Neinou te khuo zong Tomite tawh kinai sim khat ana hikha hi. Khumi hun lai in gamsungah numei naupang a mawhvah ngam sih ua, a pawt sunsunte zong a pilvang mama ua, a sawt tham ngam aum sih uhi.

Nikhat Neinou nu'n Neinou sing paw diingin asawl a, alawm nu tawh sing paw diingin ang kuonta uhi. Lamdung ah a lawmnu'n Neinou kungah, "Lawm, kei ka nu'n tulai sahang gaalhang atam tawh sing them singhaw na mumu hing tomkhawm mengmeng inlen, innlang hing zuonpai in. Na pute uitui hing ki khawnsan khava ang chi hi" achi a, Neinou in, "Lawm, kei ka nu'n zing a ngan huonna diing sesing keehle geelsing keehle hing puo in ang chi hi" achi hi. Sing ang tomkhawm ua, Neinou in sesing leh geelsing hoi nounoute akai khawm a, a lawmnu'n sing amu khat phot tomkhawm mengmeng in tomkhat zou in asing kipat pai in innlang zuonin a peita vingveng hi.

Neinou in zong asingte hing le in, ahawte a met sitset a, hun phabep zou in asing ang guong hi. A sing kipat a pei pai diing achi leh a sing a kipat zou tasih a, koima lah a panpi diing ama kungah aum sih hi. Tuabanga buoi vevaw a aum lai in a gaal muol ah Tomi khat taanghawl a kikou vapual khat galzahta hi. Neinou in, "Ka gaal a taanghawl pa, ka van kipatla tang, nang pat thei diei?" achi chiengin Tomipa'n, "Nang lah hing ging kha bou va teh" achi hi. Neinou in, "Koi mi leh mi, sa leh sa, koi i ki ging sam diei?" achi hi. Tuachi'n Tomipa zong, "Na puon in na lu nakhu inlen, tuachiengin hing pat vang ee" chi a, Neinou in zong a puon in alu akhu a, "Kikhu zouta ing e, hing pat taw leh" achi hi. Tomipa hing pei in Neinou van ava pat a, a samjam khat a bawkhiet pieh a, a kemchingta a, Neinou a nuazui dapta hi. Neinou zong peipai zinzen in innmai leituol ah a sing ang sep paita hi.

Neinou Mouthana: Inn atun zou sawtlou in agil nasa sengin a kilia lia maita hi. Siempute a thoisah ua, adam zou tuon sih hi. Tuachi'n a nu zong a law diing theilou in lungkham in akap kapta a, lungkham seng ziehin, "Neinou thoidam thei khat umleh nu ahileh kizawl sah vangin pa ahileh kitengsah vang" ang chita hi. Tuathu Tomipa'n innnuoi a akibutna apat naza ahi chiengin koima theilou kaal in ahing pawtdoh a, Neinou nu kungah, "Ka pi ka pi, bang nachi?" chi'n adongta hi. Neinou nu'n zong, "Bangma chi sing e" chia adawn vangin "Chi ngelngel teh, chi ngelngel teh, hing gen vawi" chi'n Tomipa'n Neinou nu a nawta hi. A tawpin Neinou nu'n zong, "Neinou thoidam thei khat umleh nu ahileh kizawl sah vang, pa ahileh kitengsah vang kachi hi" ang chita hi. Tomipa'n zong, "Ka pi ka pi, keima'n thoidam thei vang" achita hi. Neinou nu'n zong Neinou damna diing ahi pouleh chi'n Tomipa a thoisahta hi. Tomipa'n Neinou samjam a baw pen Neinou lutunga ang phu leh Neinou zong sawtlou in ang dam paita hi. Tuachi'n a kamchiem dungzui in Neinou leh Tomipa ang kiteng sahta hi.

Sawtlou in Tomipa'n Neinou a kholang ua apeipi nuom ziehin a pi nu (Sungnu) kungah Neinou tunsa gaw diingin achielta themthom hi. Neinou nu'n zong a tawp in sagaw diingin ang phasahpita hi. Tomipa'n innkem apat voh ann pieh in avohte ahan hi. Innnuoi apat a vohpi tuuh-nga khat ang pei a, "Ka pi, ka pi, tami ahitai?" achi a, a pi'n, "Hi naisih" chi'n aban banin a dong dongta hi. A tawpin a vohpi tuuh-giet pen uh hing pei in, "Ka pi, ka pi, tami ahitai?" chi'n adong thethu hi. A pi in zong zada in, "Hita e" achileh innkem apat tua vohpi tuuh-giet bawsuh pai in a ngingku pet in a shi a dawnta hi. Sawtlou in a voh zong shidang in ashita hi. Tuazou in sa ang bawlta ua, Tomipa zong sabawlna ah ang kikumthaw ta a, sa ang bawlpita hi. Tomipa zong sasem in ang pangta ngei a, asa semte a beu hoi deudeute tuong vang ah a khesuh zelzel hi. Tuachingin a temta tuongvang a khesuh in, "Kadei ka temta khietsuo ing e, naupangte ka temta hing vatop piehta un" chi'n naupangte asawl hi. Naupangte a utlou chiengun, "Naupangte zong sawl zong sawlha gam uteh" chi'n ama a tawm diingin ava kuon zel a, innnuoi a sabeu a khiette ava nedap zel hi. Naupangte'n amu ua, "Khuna pa'n sasiel ne ei" achi'n a kikou ua, ama'n, "Naupang liemliem saphia khawng" a mawh chi zel hi.

Sasem zou in a pi'n sa ang huonta hi. A pinu sa huonna ah toupai in atui ang soupat in, "Ka pi, ka pi, i sa min tava" achi paita hi. A pi'n, "Min naisih, inn sahte inn ah tuibuuh vasiim phot in" chi'n asawl hi. Innsahte inn ah tuibuuh ava sim a, sawtlou in a pi kung ang tungkia paita hi. "Ka pi, ka pi, i sa min tava" achi kia themthum hi. A pi'n zong, "Min naisih, inn hangtete inn ah tuibuuh vasiim phot in" chi'n asawl kia hi. Innhangte inn ah tuibuuh ava sim a, sawtlou in a pi kung ang tungkia paita hi. "Ka pi, ka pi, i sa min tava" achi kia zel hi. A pi'n zong, "Min naisih, inn maite inn ah tuibuuh vasiim phot in" chi'n asawl hi. Innmaite inn ah tuibuuh ava sim a, sawtlou in a pi kung ang tungkia paita hi. "Ka pi, ka pi, i sa min tava" achi kia zel hi. A pi'n zong, "Min naisih, inn siate inn ah tuibuuh vasiim phot in" chi'n adawng hi. Innsiate inn ah tuibuuh ava sim a, sawtlou in a pi kung ang tungkia paita hi. "Ka pi, ka pi, i sa min tava" achi kia hehu zel hi. A tawp tawp in a pi'n zong chimtaah in, "Min in min sihleh kithua ta vuo" chi'n ang thuasahta hi.

Ann ang neeh chiengun zong Neinou hepi kibawl in sabaah te teng mengmeng in Neinou masangah akoi dim hi. Tomipa'n, "Neinou, Neinou, sabaah bangza na khawng tai?" achileh Neinou in, "A baah khatna diing kimtuh linlien" chi'n adawng a, Tomipa kungah, "Nang bangza na khawng tai?" chia adoh leh, "A baah thum na'ng kimtuh linlien" chi'n Tomipa'n ane pialpual hi. Tomkhat lou in, "Neinou, Neinou, sabaah bangza na khawng tai?" chi'n a dong kia a, Neinou in, "A baah thum na'ng kimtut linlien" achi a, Tomipa adoh kia leh, "A baah sagi na'ng kimtut linlien" chi'n a dawngta hi. Tambanga bawl hehu in atawp in ann ang nezouta uhi.

Neinou tunsa ang nezouta ua, Tomite khuo a pei diingin ang kithawita ua, sabeng po diingin anau zong a kizawpi ta uhi. Tuachia apei pei uleh luita khat ang tungta ua, tuanah sun-ann ne diingin ang tawldamta uhi. Sun-ann aneeh zou un Tomipa'n Neinou kungah, "Mihiem pheiphung suon in na suon nuom ei, vajuong len in na leng nuom ei?" chi'n adongta hi. Neinou in zong, "Ou, vajuong len a ilen thei tah in nuom bou vei" achi leh Tomipa'n zong Neinou a mei a ziellawm in a lenpita vengvong hi. Neinou naunu a nuasie ta ua, amanu zong dakawm leh zau kawm in china diing theilou in aka pumpum in ang kinuale ta hi. Inn ang tun tahin anu kungah, "Taha nu, taha nu, na tanu deinou muolsawm muolza kaan in, tumphe bangin muol tumta uh" chi'n thu umdante ahil sieng sitset hi. Tambang thu azah chiengin Neinou nu zong ang lungkham ta mama hi.

Tomipa khut sung apat Neinou laahkhiet diingdan a ngaisut sut maita a, atawp in, "Ka tanu Tomipa khutsung apat lazou diing aum leh ka voh gaw pieh vangin, bumansi chieng khat leh zubeel tuuh kuo tawh mesah vangin, ka tanu tawh kitengsah vangin, ka gam kimkhat ka hawm diing hi" ang chita hi. Tuachi'n khosunga tangvalte hing kipan in Neinou nu masangah ang ki-apkhe leulouta uhi. Neinou nu'n, "Vohthau sabah tongkhat, bumansi chieng dim tawh na neeh zou diing uh, zu sielki tongkhat dim na dawn zou diing uh, inndung-innvai na kaan zou man diing, suhtai sagi na palsan man diing uh, na siellum uh van langah lehtou unlen, tuol a ang tuhsuh masangin muol a vaujam kihung na thalpi tawh na kaptan man diing uh, " chi'n tangvalte hatna aban abanin ang patepta hi. Koima'n a bawlzou sih uhi.

Phuthil Leh Nantal Neinou Hunkhe Diing: Tualaitah in Phuthil leh Nantal a ninu uh kawmin aum ua, a ninu un tuabang thu ang zah chiengin, "Ka nau Nantal in bawl zou ma diing hiven" achi hi. Tuachi'n a ninu un Phuthil leh Nantal ang zawpita a, ang patepta hi. Neinou nu thugen zousie Nantal in baisamtah in ang bawlzou ta a, Neinou sui diingin a namsau, a thalpi leh a siellum tawh gamchin muolchin ang kanta uhi. Nantal khu mi hangsan leh thahat ahia, a U pa Phuthil khu mi meipuo, nusuoh leh ngeehham khat ahi hi. Lampi a apeina munte ua buonnawi lah ah Topi ketot Phuthil in amu bep in zou in, "Nantal naudei, tami bang kehoh?" chi'n adong a, Nantal in, "Zu kehoh, va kehoh" chi'n adawng hi. Tuabanga amu zousie adoh doh chiengin a naupa Nantal zong hing thangpai in, "To kehoh, mu kehoh" achi a, Phuthil zong zau seng seng aw ling kawm in, "Nantal naudei hichi'n chi sih ve, keipi zau ing" ang chita hi.

Nantal in Phuthil Nuasie: Tuachi'n Phuthil in anau Nantal azui ngam nawnsih a, Nantal in zong munkhat ah Phuthil umna diing kul khat khawpieh in kul sungah tuinaah khat khuot pieh in Aahluital khat leh Zawngpi khat tawh a nuasieta hi. Nantal in Phuthil kungah, "Ka shi leh tami tuinaah ang nieh a, aahluital suong ang dup diing hi" achi a, tuachi'n a nuasieta hi. Tomkhat zou in a zawngpi'n tuinaah ava khoi a, atui ang niehta hi. Tuachi'n Phuthil in zong Nantal shi hita chi'n alung aleng mama a, akap ngetngut a, tuazou in zawngpi tawh ana kitengta uhi.

Nantal zong ama tangin Tomipa leh Neinou sui diingin ang peipei a, Tomite kho khat ang tungta hi. Tua khuo ah meithai nu inn ah Nantal ang tungta hi. Neinou a mukhah leh mukhalou adoh chiengin meithainu'n Neinoute inn ahilta hi. Tuachi'n Nantal in zong meithainu a temta pie in Neinou vape diingin ahilta hi. Tuachi'n meithainu'n zong tua temta Neinou ava pieh leh Neinou in zong Nantal temta ahilam atheita a, meithainu kungah temta neipa a inn ua haw diingin ahilta hi. Tuachi'n Nantal zong Neinoute inn ah ang tungta hi. Thu umdante a kihil zou un Nantal in Neinou kungah, "Na pasal hei a haw ahiei?" chi'n adoh leh Neinou in, "Ka pasal gamvah ahia, hing tung leh hing hinkhawi mawngmawng sih va" chi'n agen hi. "Ang tun chiengin bang ang chi tun ei?" chia Nantal in Neinou adoh leh Neinou in, "A bil langni ah sakhi hing khai vanin, a lieng ah sazuh ing povan in, a eel ah ngaltang hing puo in inn ang tung diing hi" chi'n ahilta hi. Nitaah lang a pasal ang tun kuon in Neinou in Nantal a khintung ua pheh kiziel sungah a koita hi.

Nitahlang in neinou pasal ang tungta ngei a, inn ang tunin, "Neinou, Neinou, tuni'n i inn liem gimnam, liem gimnam" chi'n kawm teng along kawikawi hi. Neizou in zong Nantal amu diing zausah in, "Tu panpan a nang theipan amah? Liem gim kanam lam theisa sa a nang lah hilou i? Liem gim nam nangsah leh hing kikhul tave te" chi'n a pasal phawh leh housiet athuo a, a pasal zong kisuongla pialpual in, "Nang nu, ka gil kiel e, ann hing thua aw" achi zawta hi. Ann ang neta ua, Neinou in sabeu tuituoh te a khintung ua pheh kiziel sunga tu diingin, "Hio, lungmeh, kaumaw natai ta uo, ka Pasian ka lungzai natai taw" chi asep zel a, Nantal in tuate ana nezel hi. Tomipa'n zong Neinou chidan ching in sagu hiem tahtah khat apaitou leh Nantal talpaang akha a, talpaang leikou chitah ma shisan ang luongkhe zenzonta hi. Neinou zong kipan pai in, "Sashipa, dawngchiepa, na gongkha, na dangkha, i gaptunga ka sashi koi na kibosah tavele" chi'n a khintung ua ka diing a kisah leh Tomipa'n, "Keima'n i sashi vasin vang" chi'n a luoikhe suh hi. Tomipa aka tou laitah in Neinou in, "Tuanah na maitang ah lungmeh khat" achileh zauseng in Tomipa zong a katou ngam nawnsih hi. Tuachi'n Neinou katou in Nantal talpaang ava tuun piehta hi.

Tomipa'n a thei diing azau mama ziehin Tomipa maiphat bawl in ajut sipsep a, zu chia hoitah sum in Tomipa ang te khamta hi. Tomipa'n zu ang kham tahin tuongphei lai sena kinei in, khopawhlou in alum helhulta hi. Neinou in siatull emsa in Tomipa chiltaw adep pieh leh Tomipa thakhat a khanglou in, "Tulaitah a koi ahiei ahing tha sawm?" chi'n a kihei pelpol hi. Neinou in, "Tu laitah na zukham laitah in gelte muol ah hing suoh leh nang hung zou na diei chia ka etna hi" achi a, Tomipa zong a iimu suh kiata hi. Zu tampi tekham nalai in, Tomipa hoitah in ang kimu sahta hi. Tuazou sawtlou in Neinou in a siatull emsan hing ladoh kia in Tomipa bil avu pieh leh Tomipa'n khuo aphawh tasih hi. Tuachi'n Nantal zong a kibutna apat hing kumkhie in Neinou a taipi sawmta hi.

Nantal in Neinou Hunkhie: Neinoute innsahnu meithainu kungah Nantal in, "Tu'n mi kisa a, pasal kisa a ahing nuadel sawm leh ka bawl zou bangbang hing bawl tadi henlen, abawl zou leh hing del hen" chi in a sum uh atum keeh a, inndung innvai akan a, suhtai sagi a palsan a, a siellum van lamah lehtou in tuol ang tuh masangin khomuol a vaujam kihung a teipi'n a kapsan hi. Tamteng a bawlzou in Neinou a taipita hi. Zingkhuo ahing vaahta a, Tomipa zong ang khanglouta hi. A kimai pelpol leh Neinou ana umta sih a, thakhat thu a thoutou pai in innmai kalkhat asuo pai a, Neinou umna asui kawikawita hi. Tauchia Neinou a suimaw bep in a innsahnu kungah adonta hi. Innsahnu'n, "Pasal khat in ang pui mangta a, ama na nuadel sawm leh sum na tupkeeh a, inndung innvai an kan a, suhtai sagi na palsan a, khomuol a vaujam kihung na teipi a na kapsan masah diing ahi. Tualou in nuadel sin" chi'n agenta hi. Tomipa zong kipan pai in sum atup leh a keeh zousih a, inndung innvai akan leh a kan zousih a, suhtai sagi a palsan sawm leh a palsan zou sih a, a siellum van langah lehtou in tuol ang tuhsuh msangin khomuol a vaujam kihung a teipi a akap leh a kapsan tasih hi.

Nantal in a bawlte abawl zoulou vangin kipasal sah teitei in zau leh kingamla pumpum in ang delta hi. Khomuol ang tuntah in vata len in ang leng vengvong maita a, muolkhat kalkhat a suo vahiau hi. Tuabanga ang naudel hehu chingin sawtlou in Neinoute ang nuaphah dihdihta a, Neinou a kinuahei phei leh Tomipa thangpai leh gim kisa a bahkai niainuai khu a galmuta hi. Tomipa'n Neinou kunga na kawl diingin thu apie a, hilezong Neinou khawl nuomlou in Nantal tawh tahkheh chi'n ataita zinzen ua, a kidel delta mai uhi. Sunni hing tum in khuo ang muita a, ang gim tuoh ta ua, Neinou leh Nantal zong lampiel in tungvum pang khat ah ang kibu ua, tuanah ang tawldamta uhi. Tuahun in Tomipa'n zong Neinoute ang muthei nawnlou chiengin ang tawldam ta a, Neinoute kibutna tungvum pang khatlang ah ang tawldam ta laizang hi. Zanlai a Tomipa tungvum kiviel a avah kawikawi leh liem (mihing) gimnam ang zata hi. A sui kawikawi a, amu zousih hi. Tuachi'n Tomipa'n zong aphui ahing samta a, ama zong khuoipi a hing kileem in tua mun zousie ah alaam laamta hi.

Nantal in Tomipa That: Tuahun laitah in Pasian pa leh Lungzai hing kihou in Pasian pa in, "Miliem (mihing) i panpi diei, saliem i panpi diei?" chi'n Lungzai a dongta hi. Lungzai in, "Miliem in thazou matzou anei chiengin ang thei gige a, zu leh sa aneeh kuon chiengin zong 'ka Pasian natai aw, ka Lungzai natai aw' chi'n sabeu lienlien butang lienlien leh zu tuituoh sa tuituohte ang pemasa den a, ang patawi gige hi. Hilezong, saliem in tambang thute a chitaah sangin a tuohtuohna mun ah ane a, keen a atuoh leh keen ah ane a, zanga atuoh leh zangah ane hi. Bang diinga mihiem i panpi lou diing ahiei? Mihiem panpi vai" chi'n Pasian pa kungah ang genta hi. Tuachi'n Pasian pa in zong Lungzai thugente dih asa a, tuabang a bawl diingin ang kithukimta uhi.

Neinou leh Nantal zong tua tungvum pangah ang tawldamta ua, ah iimuta uhi. Nantal in a janmang in aw khat azata hi. Tua awging in, "Nantal na tunga khuoimu khat hing laam e, na lal hi e, na namtem jun in vatsan ta'n" achi hi. Nantal zong thakhat a khanglou pai in a namsau satkhie in tua khuoimu laam pen a vatsan a, tunni a kisuosahta hi. A vatsan zou a tuol a ang kiet tahin khuoimu hi nawnlou in Tomipa luong tunni kisuo khu ang kesuh dup mai hi. Tuazou in tuamun nuasie in Neinou leh Nantal ang dingkhe kia ua, gampalah khat ah ang gieh kiata uhi.

Innlang zuon a hing peizel in, Nantal in Phuthila diinga kul a khawsahna mun ah Phuthil ang manawta uhi. Phuthil in Nantal pen Tomite khuo a pei diing ahileh hing suohta sih va chi leh ama guoh a beidong kisa gawp in zawngpi khu ana kiteenpita hi. Neinou Nantal a u pa umna ang tun diing chiengun zawngpi khatin lamkaal ah sing ana puo hi. Tua zawngpi amu bep in, "Zawngpi sing puoh lam theikha nai sing e" chi tawh satlia athu pai a, a thungpi ah ang pota hi. Phuthil kung ang tun tah un Nantal in tua zawngpi khu a u pa maisang ah leh phei in, "U aw, tami zawngpi hing emmin aw" achi leh Phuthil zong kideh zoulou in kapkawm in, "Nantal naudei, tami na mou hilou i?" chi'n akapta hi. Nantal in, "Zawng leh mihing kiteeng ngaisih" chi'n a u pa a phawhlaw hi. Tua zawngsa ang huonmin zou un ane ua, Nantal in a u Phuthil khun zawng huoh aneeh diingin apie hi. Phuthil in tua zawngsa tui saseng in, "Nantal naudei, tui vaphiam nabou ee" achi hi. Ann ang nehzou un innlang zuon in ang kalsuon zel uhi.

Leimidawngte Tawh Kinilna: Munkhat ah ni hingtum zelin tumphuol satin ang giehsawm kiata uhi. Tuamun pen Leimidawngte umna tawh kinaina mun ahi hi. Leimidawngte'n Neinou a melhoi mama hi chi ana theita uhi. Tuaziehin Neinou khu guh mang diing leh Nantal te unau apat laahpieh diingin ang kisata uhi. Leimidawngte gaal khat langa pangin Nantal, Phuthil leh Neinou mun khatlangah a pang uhi. Jan hing sawt hiei hiei in Leimidawngte'n, "Ka gal uate koikoi na kiniil uoi?" ang chiengun Nantal in, "Keima Nantal, Phuthil leh Neinou tawh ka lum tawh ka namsau tawh, muol a salang katha, keima gunli lang kabah, keima meikam kuong ka bah" chi'n a dawng zel a, Leimidawngte zaushi in a kikhin mang zel uhi. Tambangin sawtkuom tah Leimidangte leh Nantal ang kiniil uhi. Jan ang sawt hiei hieita a khovaah kuon pawlin Nantal zong gim kisa in Phuthil Leimidawngte tawh kiniil diingin ang ngansie a, ama ang iimuta hi. Leimidawngte'n, "Ka gal ate koikoi na kiniil ua?" ang chi kiata uhi. Nantal thuhil danin agen zel a, Leimidawngte'n anai ngam sih ua, a nuatawn valuoi zel uhi. Jan hing sawt deudeu in Zingkaal ang hikuon in Leimidawngte'n, "Ka gal ate koikoi na kiniil ua?" ang chikiata uhi. Phuthil zong iimut suoh kawmkawm in, "Nantal tawh gunkuong a salang katha, keima gunli lang kabah, Nantal meikam kuong abah" chi'n ang dawngta hi. Phuthil ngehham Leimidawngte'n ang zah tah un maingap in ang busimta ua, Neinou ama'n ua, Phuthil lei adawkhiet pieh ua, Nantal bangma a law ngam sih ua, Neinou a taimangpi ta uhi.

Khuo ang vahta a, Nantal zong ang thouta hi. A kim avel a-et kawikawi leh Neinou mulou in a u pa Phuthil kungah, "Neinou hei a um ata ama?" chia adoh leh Phuthil in adawng mawngmawng tasih hi. Leimidawngte sim ahilam hing theipai in, Neinou leh a u Phuthil lei lahpieh ua, taimangpi uh ahidan athei tahin a lungdong ta mama hi. A u pa'n zawpi in Leimidawngte peisuhna mun a phaipheng pouna mun a kawhkawh tamai hi. Nantal in zong a china diing theilou in, "Tami sunga na luong na baan um diing i?" chi'n phaiphung ang bawkhiet leh ana hawmsuh pengpong a, a etsuh leh Leimidawngte khuo a galmuta hi. Nantal in zong khau khat sat pai in Phuthil kungah, "Tamnah na ngah inlen, keima va kumsuh vangin, 'Phuthil, Phuthil na khau hing junn aw' kang chi chiengin na khau hing junn suh in" chi'n a thuhilta a, Nantal khu Leimidawngte khuo ah ang kumsuhta hi.

Nantal in Neinou leh Phuthil Lei Lazou: Leimidawngte khuo ang tun tahin Leimidawngte zong Neinou leh Phuthil lei amat uh ai in guolnop ana bawl zengzung ua, zu-le-sa ne in ana apmai vengvung uhi. Nantal in zong leimidawngte kungah, "Neinou leh Phuthil lei hing pie un! Nang pieh sih uleh ka lum hing thing in ka tei hing khaw in, ka thal hing kaap leng na unpi un na shi gam sieng diing uhi" ang chita hi. Leimidawngte'n bangma'n a thusim sih ua, "Nanglum nathin a, nang tei na khaw a, nang thal na kaap vangin koi khuo koi tui shi sihva" chi'n adawng uhi. Tuachin Nantal in zong alum ang thin a, a teipi ang khaw a, a thalpi ang kap leh Leimidawngte tamkhop tah khat ang shita uhi. Tuachi'n Leimidawngte zong zau in Neinou leh Phuthil lei a manlang in ang pepaita uhi.

Nantal in Neinou leh a sanggampa Phuthil lei ang taipita a, ang kumsuhna kohawm a tun tah un Neinou leh Phuthil lei a khikhawm a Phuthil kungah, "Phuthil, Phuthil na khau na jun aw" chi'n a kikouta hi. Phuthil in zong a khau na junpai in Neinou leh ama lei ana lata a, alei a vaw leh a hamthei kiata hi. Tuazou in, Phuthil in Nantal kaitouna diingin a khau ahing khesuh kia hi. Phuthil in Neinou duongsuoh amu chiengin a deigaw mama ta a, Neinou a tan theina diing lampi ang sui panta hi. A khau ang khietsuh zou in Nantal in zong khau mong tupai in, "Phuthil, Phuthil na khau na jun aw" chi'n a kikouta hi. Hilezong Phuthil in a khau a jun nuomta sih a, Nantal in khau jun diinga asawl chiengin a ut dandan a na dawng in, "Sattan tan ta'n na china ama?" chipou in adawng dawng maita hi. Nantal zong thangpai seng kisa in, "Sattan aw, na luong tawh, naban tawh" achi leh Phuthil in zong tua khau khu a sattan paita hi. Neinou in Nantal ngai mama nanleh bangma alaw theita sih a, kap in mau mau taleh a phatuom sih hi. Ut in ut tasihleh Phuthil a zui mai angaita hi.

Nantal Leimidawngte Khuo Ah: Nantal zong beidong in Leimidawng te tawh ang tengkhawmta a, tuachin Leimidawngte khat zi in ang neita hi. Hunte hing bei zel in ta li ang neita ua, hilezong Nantal khu Neinou maisuo kilawm mulou in a lungkim theisih a, Neinou ma angai vangut hi. Tuachi'n Nantal in nikhat a innsahnu kungah a lungkhamna ang kumta hi. Neinou a ngaidan leh ama lou a hing zoulou diing ahidan a genpi a, a lungjuonna thute zousie a genpita hi. A innsah nu'n zong Nantal hepi in Neinou kung a tuntheina diing lampi khat ang kawhmuta hi. A innsah nu'n, "Kang-gui khat suon lechin a kang-gui ang jamtou diinga leitung tawh ang kizop chiengin kang-gui a katou tou in leitung gam na tungthei diing hi" chi'n ahilta hi.

Nantal in zong kang-gui khat ang suon paita hi. A zi nu'n a lungsim thei ahimanin a tate kungah, "Na pa kang-gui suon pen a ziih na sitan paipai diing uh ahi. Hing khang leh na pa'n leitung gam ang zotsan diing hi" chi'n a tate a hil a, a tate'n zong a pa uh kang-gui suon khu a ziih (mongdawn) a sihtan paipai uhi. Hun hing bei zelin Nantal in a kang-gui suon khantheilou ziehin a lungkham kiata a, a innsah nu kungah ang guitam kiata hi. A innsah nu'n zong tua kang-gui khu a tate'n a ziih a sitan louna diing ua a tate gi diingin asawl hi. Nantal in zong a tate kungah, "Kang-gui ziih sihtan kia aum leh ka tha diing ahi" chi'n a tate a gita hi. Tuani apat kang-gui khu hing khangpai in jankhat thu in leitung tawh ana kizomta hi.

Nantal in zong hun ngahlou in a kinthei lampen in tua kang-gui a ka diingin ang kithawi hi. A tate'n zong anua ah del lemlum pai in, "Papa kei zong leitung ah hing zawpi in" chi'n a pa uh a kaata uhi. Nantal in zong a tate kaa zaw azah chiengin a lungsim a sunkha a, a naahngeh na in a tate a taisan ngam tahtah sih hi. Hilezong Neinou a ngaina khu a lien taluo a, Neinou maisuo mu diing kaal a ngahla mama zel hi. A innsah nu kungah hing pei kia in a thu umdan zousie ang genpita hi. A tate'n a kaa chiengua a pawtsan tentun theiloudan agen a, Neinou mu diing kaal a ngahla zawh dan zong a genpita hi. Tuachi'n a innsah nu'n, "Tua kang-gui a na katou kia chiengin na thungpi sungah vaineel puo inlen, na tate'n ang kaa chiengun na thungpi sunga vaineelte a mai uah thekhum lechin a mit uh atang diing, a mit uh anuoi lah un leitung gam na tungman diing hi" chi'n ahilta hi. Nantal in zong a innsah nu thuhilte zuipai in a thungpi sunga vaineel lomtang khat puo in tua kang-gui ah ang katouta hi. A tate'n, "Papa kei zong leitung ah hing zawpi in" chia ang kaa tahun lungleng pumpum in a vaineel puohte a sim dimtah ang thesuh paita hi. A tate'n amit uh anuoi kaal in manlangtah a katou pai in leitung gam ang tung theita hi.

Nantal Leitung Gam Hing Tung: Nantal leitung gam ang tun chiengin Neinou leh Phuthil sulnua ang zuisawm hangin sil zousie ana kilamdangta hi. Beidong kisa in ang vahvah a, thakhat in Sa-nga khat in aah khat ana em amuta hi. Hing naiphei in, "Hei a namat ahiei?" chia adoh leh gintat lou pi'n, "Neinoute inn ney a kamat ahi" ang chita laizang hi. Nantal in zong, "Na aah keima'n hing emsah vangin Neinoute inn ney ah aah khat va man kia inlen, nang peina lampi ah aahmul hing bot suhsuh in" chi'n asawl hi. Sa-ngah zong taipai zinzen in Neinoute inn ney ah aahpi kang khat ava manta a, ang peina lamdung ah aahmul ang bot suhsuh hi. Nantal kung ang tun tahin Nantal in a aah ana emta sih a, "Aah na guh chiengin em sese lou in amul botpai inlen kineeh pai in, hilouleh aah neite'n hing del va un ang that giap diing uhi" chi tawh a aah tuol senan aneita hi.

Tuana patin Nantal in aahmul kibot te ang zui zui a, tuachi'n Neinoute innhang ang tungta hi. Neinoute inn a atun pai diing lah a zum ziehin Neinoute innsahnu inn ah khiba zuah kinei in tuanah ava tungta hi. Inn nei nu'n a khiba zuah a lei nuom sih a, Nantal in tua khiba a innhangte (Neinoute) va zuah diingin a ngen hi. Thu leh laa tuomtuom ang kikup chiengun Neinou in a ngainou tongsuo ana manghil naisih a, ngai gimsii nam sa in Nantal um lam ana thei paita hi. A dipkuo in, lungdamna leh kisuonlana tawh kidim in Nantal tawh kimu diing kaal a ngahlata mama hi. Tuachi'n innsah nu'n Nantal khibate Neinou ava zua a, Neinou in Nantal khibate amu chiengin Nantal meel mulou a um zoulou in a khibate khu a neipa mama tawh kilei diingin a innsah nu ahilta hi.

Nantal Leh Neinou Kimuna: Tuachi'n a innsah nu'n Nantal kungah agen a, Nantal zong Neinoute inn zuon in ang peipaita hi. Phuthil khu tuami ni in gam ana pawt a, Nantal leh Neinou nuomtah in ana kimu ua, mawng bang kikawi in, iitna simthu khau bang suutin, daibang theng theilou iitna ninou ang suoh kiata hi. Neinou in kisuongla pumpum in thu umdan zousie ahil sieng sitsetta a, Nantal in zong thu umdan zousie a genpi hi. Nantal zong thangpai sengseng in Phuthil khu nop hinsah lou diingin khensatna aneita hi. Nitahlang in Phuthil zong gampawt ang tungta a, Nantal amu chiengin zau seng kisa in Nantal masangah tuol sena'n a kinei a, ngaidam angenta hi. Nantal thangpai mama nanleh a u pa tunga khut hah diing lah a utsih a, tuachi'n Phuthil kungah, "Nasep na utzaw ei, aah hun na utzaw ei?" achi a, Phuthil zong a thada nou tawh, "Aah hun utzaw ing" achita hi. Nantal in zong Phuthil ngalta gu hieh tawng pieh in heima a pawt theilou in aah hung maimai diingin akoita hi.

Nantal leh Neinou Shina: Neinou in Phuthil gilou asa mama a, zong a muda mama hi. Asin a asin zou nawnlou chiengin Phuthil daptha theina diing lungsim ang neita hi. Nikhat Neinou in a ann huon na ah ame diing un sing ang gawtta hi. Nantal a diingin sing a gawtpieh a Phuthil a diingin ai agawt pieh hi. Phuthil in zong Neinou in ama diing ai gawt ahidan ana guhthei hi. Neinou in ann ang thua a, ann ne diinga ang kisah laitah un Phuthil in, "En un, tuana sieltal lienpi ni kisu uh" achi leh Neinou leh Nantal zong dingkhie in tua siel kisute en diingin ang taiphei pai uhi. Phuthil in zong ama diinga ai kigawt khu Nantal masangah ana khin a, Nantal a diinga sing kigawt khu ama ang ah ana khin pai hiau hi. Ann ang neta ua, Nantal in ai kigawt pen ang neta a, Phuthil in sing kigawt pen ang neta hi.

Ann nehzou sawtlou in Nantal in a ann nehte gui in ang buoise pai a, tomkhat lou in a shita hi. Neinou zong da seng kisa leh china diing theilou in kaatam ang lou a, "Ai kaden ai kaden aw, Phuthil a di'a ai ka den; Sing kaden sing kaden aw, Nantal a di'a sing ka den. Nantal luong in sawng tazaw, Nantal na hankuong ah sielching naupang tanglam e" chi in hasetah leh tawp theilou in akap hithit maita hi. Da sengsengin a lungmawl gawpta a, khophawhlou in ang bupshita hi. Tua kaal in Nantal ana vuiliem manta uhi. A bupshi na apat a ang khahlaw chingin zong Nantal min theibang lou lou in, nisim in huntengin a tha leh zung a kiem hiei hieita hi.

Nantal kivuina hing sui in avaah kawikawi a, hilezong amu zou tasih hi. Lungkham tah a avah kawikawi lai in sielching naupangte tawh kituoh in Nantal kivuina adoh leh amaute'n ahilta uhi. Neinou in amaute kungah, "Nantal luong na toukhie unlen, na tokhiet zou chiengun keima zong ka namtem tawh kidawt lia vangin Nantal tawh hing vuikhawmta un. Tuazou chiengin ka khiba kihawmta un" chi'n a chielta hi. Sielching naupangte'n zong Neinou ngetna thukimpi pai in Nantal luong khu a toukhie uhi. Neinou in a ngainou luong amu chiengin laidip nasa taluo in, a ngainou umlou a simleitung a guobang hin diing ngaplou in a namtem hiem nou junkhie in a laidip ah aphutta hi. A ngainou tawh a jalna a jal khawm diingin aluong tungah bohsuh in a hinna in a tahsa a pawtsanta hi. Tuachi'n sielching naupangte'n zong a khiba la in a kihawm ua, Nantal leh Neinou a vuikhawmta uhi.

Nantal leh Neinou Kikhen Theilou: Thu umdan Phuthil leh a kho mite'n azah chiengun a thangse mama ua, Neinou leh Nantal khen sawmin a kivuina ua pat toukhie in Neinou pen luigal langkhat leh Nantal luong luigal langkhat ah avuita uhi. Hun hing peitou zelin a kivuina tuoh uah mawng kung khat tuoh a hing pou in tua mawng kung tegel khu a dawnlang ang kikawituo uhi. Khomite zong thangse zelin tua mawng sing tegel khu ang phua sawmta uhi. Asat sat vangun apua theisih a, gimseng kisa in mawngsing hiim nuoi ah a sun-ann ne diingun ang khawl ua, sun-ann aneh laitah in tua mawngsing tegel hing kipua in mi tampi'n a shilaw uhi. Khomite zong thangpai sengseng in tua mawngsing tegel khu a sat nennen ua, munkhat a haltum diingin ang koikhawmta uhi. Mei ang taw chiengun tua mawngsing a kuong thei mama sih a, sawtpi a buoipi zou un gim kisa in a singtung ah tou in sun-ann ang neta uhi. Sun-ann a neehkhawm laitah un thakhat in mei hing kuong in mawngsing leh mite a khozang un kangtumta hi. Tualaitah in thakhat in mei-am tang singseng ni hing kileh tou in vanlaijol ah aleng tou uhi. Tuania patin mite suhkhah theilouna vantungah aahsi ni in a taang denta uhi.

***************************

Ref:

Tami tangthu pen ka Pi leh pute'n bedtime story dan a ang gen uapat ka theidan a kang gelsawn ahi banah Pu Philip Thanglienmang blog www.http://zoculsin.blogspot.com apat a zong themkhat hing ki etkaah a kigiel ahi hi.

Khupching leh Ngambawm

2008-05-21T17:56:00.000-07:00

Khupching leh Ngambawm

Khupching leh Ngambawm pienna: Nidanglai in nupi ni a kingai mama ua, hunkhat zou in ang gai tuohta uhi. Agil uh anat chiengin a gil uleh agil uh a sutuo ua, adam zel hi. Lamdang lah asa ua, zong a lungdam mama uhi. Tuachi'n, "Lawm ta inei chiengin ang kibah uleh kizawlsah vai in, numei leh pasal ahileh kiteengsah vai" chi'n ang kithukimta uhi. Ngaina bangin ang suohta ua, numei leh pasal ang hita hi. Tuachi'n numei nu min Khupching hisah in pasal pa min Ngambawm a hisahta uhi. A neulai un zong Khupching leh Ngambawm nauluoi tuomtuom a asiel chingun a kapkap ua, nauluoi khat a asiel khawm chingun atai uhi. Natna satna anei chiengun zong naupangte a koikhawm chiengun adamzel uhi. Hunte hing peitou zel in, Ngambawm pa ang dammaw a, tomkhat lou in ashita hi. Tuachi'n Ngambawmte nuta in hinkhuo hamsatah ang zangpanta uhi. Ani ani in a hindan uh ang kihengta a, nidanglai a annkhing tuilum kham gigete khu neeh-le-dawn muzou nawnlou a umta uhi. Khupchingte tawh tomkhat sung a ki-iit mama ua, hilezong bangtan amakhat zou chiengin azawng leh ahausa thu-le-la kikumthei nawnlou in ang kigamla deudeute uhi. Ngambawm khu taga tahtah ang suohta a, Khupching nu'n a mahpa diing amu chiengin lungtung zou nawnlou in a kamchiem tawpsan ang sawmta a, Ngambawm zong a inn ua hawsah mun nawnlou in, Khupching tawh zong ang kipawl sah nuomta sih hi.

Khupching leh Ngambawm Zawltaina: Khupching nu leh pate'n Ngambawm a inn uah zong ang hawsah nuomta sih uhi. Khupching in Ngambawm kungah, "Ka tuun vabie aw, ka zuo vabie aw; Khokhaal tuibang hing lave aw" chi'n Ngambawm kungah a ngen ngen maita hi. Ngambawm zong kipan pai in Khupching nu-le-pa houpi in Khupching tawh umkhawmsah diingin angen ngutngut maita hi. Hilezong Khupching nu-le-pa'n Ngambawm a mu chiengun a lungtung zou sih ua, a ngetna asang tasih uhi. Tuachi'n Ngambawm in, "Na tuun lah bie'ng e, na zuo lah bie'ng e; Khokhaal tuibang laah diing phallou u'ee" chi'n Khupching kungah agenta hi. A tawptawp in a ki-iitna kaal ua Khupching nu-le-pa kigol zing pen chimtaah in ang zawltaita uhi. Singnuoi gammuol ah hing khosa in, hamsatna chinteng ang sinta uhi. Mite tawh kimu ngamlou in singnuoi gammuol ah sawtpi ang khosata uhi. Hun sawtpi ang khosah zou un bangteng hileh i nu leh pate lungkimta va uh achi chiengun innlang ah ang kileta uhi. Gamsung a ateen zou uh zong hing sawtta ahimanin a puonsilte uh sesieng in gamlah a sielna niih leh puon diingin ang zomkhawmta uhi. Tuabanga inn angtun chiengun mite'n, "Khupching leh Ngambawm, liengvai seng sang ee; Gam a thelna silpuon in nei uh" ana chi uhi.

Inn ang tun tah un Khupching nu leh pate'n Ngambawm deilou in Khupching tawh a hingtang in ang khenta uhi. Ngambawm te genthei sengin Khupching nu leh pate'n a maahpa diingun zong a dei sih uhi. Ngambawmte nuta zong a khuo uapat nawsuo in a umta ua, china diing theilou in Ngambawmte nuta zong a pute khuo ah apemta ua, tuanah a khosata uhi.

Khupching Lungleen Natna: Ngambawmte nuta ang peem chiengun Khupching lungleeng in ann zong nelou tui zong dawn zoulou in a lawmpa ngai in avul ningniang a, a lunggel asan seng ziehin tomkhat zou in ang china ta hi. Siempute'n ang thoi sah ua, a siemna pen uleh ahithei dan hoipen ua athoi vangun a damzou sih hi. Siempute'n zong a lunglen seng zieha china ahidan a nu-le-pa ahil ua, thoidam thei mai diing ahilou dan leh a lawm ngaipa mu leh dam mai diing ahidan agen uhi. A nu'n Ngambawm tawh kimusah diing lah a phalsih a, a tanu lah a iit mama ngal hi.

A natna ang san deudeu chiengin a nu'n zong Ngambawm ang hansahta mai hi. Ngambawm ang tu'n a, a awsuo azah chiengin Khupching tahsa vul ningniangsa khu shisan in ang tuom hiei hiei a, zong ameelte hing hoi hiei hiei in tomkhat zou in ang damta hi. Nopsatah in tomkhat ang kipawl ua, sawtlou sunga Khupching ang damkhiet chiengin a nu'n Ngambawm peitheita diingin ahil hi. Tuachi'n Ngambawm in Khupching samjam hoipen khat botin tua tawh a kho lang uah a kileta hi. Tua a samjam khu Tuivai lui pieu a suongkawm khat a phuol in a khuo uh atungta hi. Ngambawm peizou sawtlou in Khupching zong atha hing kesuh deudeu in achi ang na kiata hi. Ann nelou tui dawnlou a sawttah lupna tung ngah a aum chiengin a nu zong hing lungkham in siempute'n a thoisah kiata hi. Hilezong, siempute'n agen banguh genzel in, Ngambawm ngai ahidan agen ua, Ngambawm umlou a thoi damthei mai diing ahilou dan agen uhi. Tuachi'n utlou pipi'n Khupching nu'n zong Ngambawm a thuta a, Ngambawm zong Khupching tawh kimu diingin ang diengkheta hi. Tuivai lui pieu a Khupching samjam khu hing puo in, Khupching lutungah a phusah a, Khupching zong tomkhat lou in ang damzel hi. Tambangin hun bangtan amakhat ang zang ua, kilesuh kiletou a, um in Khupching samjam khu Tuivai lui pieu a suong nuoi ah aphuol zel hi.

Khupching Shina: Nikhat guo hazuh a zu in Tuivai lui ana sangletta a, Khupching samjam zong ana tawmangta hi. Hun tomkhat lou in Khupching ang china kiata a, Ngambawm a thoidam diingin ang chiel kiata uhi. Ngambawm zong kilawptah a alawmnu mu diingin ang kithawita hi. A lawmnu meelmu diing ngahlatah a aum lai a tambang thu ang umthei khu a lungdam mama hi. Khupchingte kholam ang zuon a, Tuivai lui ang tun tahin Khupching samjam lah a Khupching tawh nuomtah a kipawl diing a ngaisut lai in Khupching samjam a phuolna suong khu tui sanglet ana khulata a, a samjam zong ana tawmangta hi. Ngambawm chimaw kisa in Tuivai lui dung azuisuh azuitou a, Khupching samjam asui kawikawi vangin a muzou tasih hi. Lungkhem seng kisa in, "A tui dungpi vaitui dungpi kajui e, Zawlching sa bang ka maimaw jel e" chia la sakawm in lungleng leh chimaw in amatang in a buoi mama mai hi.

Muzoulou in Khupching umna lang a zuonta sam a, ang kimu chiengun Khupching zong ang hal a, a shisan hing um in, atha ang hat man mama hi. Damsieng theilou in Ngambawm in a bawlthei teng abawl vangin a damna diing nei nawnsih a, tomkhat zou in Khupching ang shita hi. Ngambawm in Khupching kengtawng ah vaujam sam khat a awsah hi. Ang shi chiengin Ngambawm zong a kholang ua pei diingin a kisawlta hi. Ngambawm a kholang ua apei zou in Khupching shiluong khu ang pawm a, a hankuong hi'n a kot uh hileh ang kita zou nawnta sih hi. Tuachi'n, Ngambawm ahan kia ua, Khupching kung ang tun chiengin, ".......Ching aw lii bang kiem mai taw" achi leh Khupching luong khu hing kiemsuh pai in mihing luong chie ang phata hi. A nu zong thangpai seng sengin, "Na shi nahin a Ngambawm thu naman" chi'n sat achin asat zel a, Ngambawm pei diingin asawl uhi. Ngambawm apei zou chiengin Khhupching luong hing pawm kia leuleu in a hankuong sungah ang kita zou kia sih hi. A law diingdan theilou in a chimaw chiengun Ngambawm ahan kia ua, Ngambawm in zong, ".......Ching aw lii bang kiem mai taw" chi chiengin Khupching luong ang kiemsuh a, a mihing ngaina ang bang kiata hi. Ngambawm zong peisah nawnlou in atawp in ang vuithei khongkhongta uhi.

Ngambawm Singzabuong Bakhietna: Khupching ang shizou chiengin Khupching nu'n Ngambawm ang iitbawlta a, a naunu Sielching a diingin ang bawlsawmta hi. Ni khat Khupching nu'n a lou ua singzabuong pou pen a singba khe diinga chiel diingin ang kuonta hi. Ngambawm te inn ang tun in sawtpi atou a, a vausum pe kawmkawm in a chiel ngamlou in aum a, a vausum abei in zong gen ngamlou in a kileta hi. Khupching pa kipan leuleu in naang lem diing honkhat tawh ang kuon a, Ngambawm te inn atun chiengin a gen ngam tuom sih a, a naang lem diing teng alem zou in, bangma gen ngamlou in a kila kiata hi. Atawp in Sielching ang sawlta ua, Sielching in ava chiel zou paita hi.

Singzabuong ba khe diing chi'n sun ann leh zu tuitah tawh a nu'n Sielching van guon in Ngambawm in a iit theithei leh a mitla thei thei diinga um diingin ahil hi. Loulam ang manawta ua, Sielching zong lampei kimlai pou a kipua khem a kipang zel a, Ngambawm kaithou diing a ngah zel hi. Ngambawm in, "Nungah melhoi leh thahat thoutou ouh" chi'n a phong nuomsih hi. Tuabang pipi'n Sielchingte lou ahing tungta ua, Ngambawm zong singzabuong kungah a katou pai hi. Ni hing sang toutou in nitaah langin Ngambawm zong lungleng sengsengin laa khat ang sata hi.

"A singba khat kazui le, Simte nungah khat tawh kava kinou e. Kei lunglam shu aum lou Ching aw eima ni; A singba khat kazui le, Malte nungah khat tawh kava kinou e. Kei lunglam shu aum lou Ching aw eima ni; A singba khat kazui le, Suohlam nungah khat tawh kava kinou e. Kei lunglam shu aum lou Ching aw eima ni; A singba khat kazui le, Tumlam nungah khat tawh kava kinou e. Kei lunglam shu aum lou Ching aw eima ni" chi'n lungleng tah in laa asa hi.

Sielching in anuoi ah ngah in, "Na gil kielta va, na dang taah tava. Hing kum in, ann ne vai, tui dawn vai" chi'a achiel vangin Ngambawm in a thudon sih hi. Ni ang kaai chiengin Ngambawm in zong a lunglenna thuoh zou nawnlou in, "Ching aw laukha nanei le, vanlaizawl a shimu'n hing leeng aw" chi'a laa asah leh Khupching hagau mushi a hing leng in Ngambawm tuonna singzabuong kungah ava tuong hi. A kengtawng ah vausan Ngambawm in a awsah pen amu chiengin a lunglenna aphatuom mama a, khophawhlou leh ann leh tui dawnlou in Khupching hagau tawh nuomtah in hun azang khawm uhi.

Khupching Haan: Khupching ang shizou chiengin a haan tungah Ngambawm in Zoujam pa hoi tahtahte hing suon in nitengin a avil zel hi. A han tunga Zoujam pate ana kigu zel a, Ngambawm zong thangpai in koi guh mawng mawng amah chi'n nikhat ana buhta hi. Jankim pawlin Sa-nga nupa ni hing kizawh in tua Khupching haan tungah Zoujampa hoipente ang lou mengmeng ua, a pi Ching thu uh a genkhawm ua, a pi Ching uh lawmpa Ngambawm thu zong agen uhi. Ngambawm in hoitah in ngai lezong a theithei sih hi. Tomkhat zou in a Sa-nga nupate a taimangta uhi. Ngambawm in zong lamdang sa in, a zingni'n a han ching/ngai diingin ang kuonkiata hi. Jankim pawlin tua Sa-ngate nupa ang pei kiata ua, a Zoujampate ang lou kiata uhi. Thakhat thu'n Ngambawm in Sa-ngate manin koi a diinga tua Zoujampate alaw uh amah chi thu ang dongta hi. Sa-ngate'n, "Ka pi Ching in ang sawl hi" achi ua, Ngambawm in, "Koi e na Pi Ching uh?" chi'n adong ta hi. Sa-ngate'n a mintah tah ahil nuomsih ua, "Ka pi Ching tahtah uh" chi'n adawng zel uhi. A tawpna ah Ngambawm zong hing lungthah in Sa-ngate kungah, "Nang gen sih uleh ka'ng tha diing. Hing gen un" chi chiengin Sa-nga nupate zong zau in, "Ka pi Ching Khupching in ang sawl ahi" achi chiengun Ngambawm in Khupching thu tampi dongin Zoujampa hoipente a lawpi a, Khupching kunga a kimu dan uh leh ama zong apei nuom dan hil diingin tua Sa-ngate nupa thu apeta hi. Tuana patin tua Sa-nga nupate tungtawn in Ngambawm khu Khupching tawh ang kithuzah theizelta hi.

Ngambawm Mishi Khuo Ah: Ngambawm in Khupching ngai mama ahiziehin athu zahzah maimai diing hunkhop salou in ama zong mishi khuo a haw diingin Sa-ngate kungah agen hi. Sa-ngate'n, "Ka peina uh keen leh ngaw lah, ling leh khau lah ngentang ahia, kizawh thei sih vai" achi chiengun Ngambawm in zong a ngen tentun a, atawp tawpin Sa-ngate nupa in zong, "Tu'n keen leh ngaw lah a kang leenpi chiengua ka mei ua na kiluoi diingin ka vei uh 'Pit' chi'a kang te chiengua na nui mawngmawng lou diing" chi'n ahilta uhi. Tuachi'n a mei ua kiluoisah in Ngambawm khu mishi khuo ah ang zawpita uhi. Khomuol atun chiengun tomkhat ang khawlpi ua, Sa-ngate nupa'n pumpel lang zuisan in Ngambawm masangah Khupching inn ana tungta uhi. Khupching khu a pasal Ngambawm ngai sengsengin a vul ningniang a, a lung azuon seng ziehin a damthei sih hi. Sa-ngate nupa in Khupching kungah, "Pi Ching, pi Ching, tuni'a ka mi mu khat uh mu lechin na chi na lu damta va" achi ua, Khupching in koi amah chi adoh chiengin a hil nuomsih uhi. Tuabanga ana kichi chi kaal un Ngambawm mishi khuo ang tungta hi. Khupching inn ahing suisui leh Sa-ngate nupa umna gaalmu in tua lang ang zuonta hi. Khupching tawh thakhat thu leh lam-et huoilou pi'n a kimu ua, Khupching in a pasal Ngambawm meel amu chiengin a natna zousie damsiengin nuomsatah in a kinou nouta uhi.

Mishi khuo ah a lawm-le-guol dangte tawh kipawl in, nopthei tah in a kipawl ua, nitaah chiengin meipang ah a houlim zel uhi. Jan ang sawt a ang luo chiengun a lawmte sagu hontang ang suoh zel ua, Ngambawm in zong tua sagu lomtangte amu chiengin kawmsah kawmhang sena'n anei zel hi. Zingkaal chiengin a sagu paite a paina mun chiet uah hing thoutou in mitnuoi kawm in, "Tujan Pu Bawm lupsiet dan lawmlawm" achi zel uhi.

Ni khat, nga beng diing chi'n mishi khote ang taangtawh ua, Khupching leh Ngambawm zong nga beng diingin ang kisata uhi. Lui ang tun chiengun nga ang bengta ua, gote (bamboo leaf) te amu chiengun mishite'n nga chi'n aman zel ua, Ngambawm in nga tahtah amat chiengin mishite'n a deipieh sih uhi. Sun-ann ang neehsawmta ua, mishite'n tua gotete a em chiengun a muinam hiuhiau a, kangtun lou in azol hiuhiau a, nga a em chiengun a kaangtum paipai hi. Ngambawm in nga a em chiengin a muinam hiuhiau a, kangtun lou in azol hiuhiau a, gotete a em chiengin a kaangtum paipai hiin gotete a em chieng a kangtum sah paipai hi.

Ni khat, gamvaah diing chi'n mishi khote ang taangtawh ua, Ngambawm zong gamvaah diingin ang kisata hi. Gam avahna uah Ngambawm zong taang ang pangsahta uhi. A alwmte'n taang ang hawlta vapol ua, "Sa hing tai ei, sa hing tai ei, pu Bawm hoitah in na kiging ou" ang chi zungzungta uhi. Ngambawm zong kihei pelpol a a et kawikawi leh lungmul vom lienpi khat ama langah ang kihuol vengvung hi. Ngambawm in zong tua lungmul vom akhut in ana meehlum pai hi. Lungmul sante ang tai chiengin zong ana meehlum zel a, tuate khu Sasan achi uhi. Taanghawlte ang tun chiengun tua lungmul vompi amu chiengun hanla sa tawh bangtawh a kitehta uhi. Inn ang tu'n ua, Khupching kunga gen diing kaal a ngahla mama uhi. Inn ang tun un Khupching kunga agen chiengun Khupching zong a kiliensah tuom mama a, a pasal thupi asa mama hi. Ngambawm in a sa matte lutang tampi Khupching inn pangah a khai phemphom hi.

Nikhat leuleu, innlam diing chi'n a lawmte ang taangtawh uhi. Sing leh suong a kaikhawm uhi. Sing diingin telawng aphua ua, hoitah a sui in inn lamna in azang uhi. Ngambawm in zong telawng kung honpi khat hiehtan mengmengin inn azuonta hi. A telawng te hoitah a phalhe in asui zol hiuhiau a, Khupching inn diing hoitah in abawlpieh hi.

Tambanga, Khupching leh Ngambawm bangtan amakhat ang kipawl chiengun mishi leh mihing kipawlna ah nawngkaina tampi ang tuohtou touta uhi. A peidan uleh a bawldante uh a kibang thei tahtah sih a, lungsim leh tahsa tahtah in a kipawl theisih ua, anop diing bangtah in nuom asa thei tahtah sih uhi. Tuachi'n Khupching in a pasal Ngambawm kungah, "Bangteng hileh mishi leh mihing kipawl ihia, buoina tampi um ahi chiengin leitung ah va kile kia phot inlen, na voh thau penpen hing gou in. Asa na deikhop na neeh zou chiengin na teipi na lupna tungah a lelam nga in na biching ah na siet inlen, a mongdawn na dip tawh kitanna mun ah na lum in" achita hi. Ngambawm in zong a lawmnu tawh kingai leh ahi diing bangtah a umkhawm nuomta ahi ziehin leitungah ang peita hi.

Ngambawm Shina: Ngambawm inn ang tun chiengin Khupching chidan in avoh thau penpen uh ang gouta a, ann nehkhawmna abawlta hi. A lawm aguolte hamkhawm in Khupching nu-le-pa zong ahan hi. Noptah leh tuitah in pawi abawl ua, nitaah langin ann ahing nekhawm uhi. Ann nehzou in Ngambawm zong a lupna langah hing lutin Khupching chi bangbang in a teipi khu a lupna tung biching ah siet in a zum lang ama langah a ngasahta a, a teipi zum tawh a dip kitangsah in ang lumta hi. Tomkhat zou in a iit mama Khupching hagau mushi a hing lengin tua a teipi kiphuna khu asukhie a, a teipi zong kesuh in Ngambawm dipngeh tah asun pai a, Ngambawm zong shi pai in, Khupching tawh a kizawhta uhi.

Mishi khuo ang tun in hunkhat laia a innlamte thupi asa a, a vompi matte leh a inn ua sa lugu kikhaite amu chiengin lamdang asa mama hi. Khupching kungah, "Tamna sa lugute koimat ahiei? Na inn thupi koi hing lamsah ahiei?" chi'n adong dong maita hi. Khupching in a damlai a mishi khuo ahaw laia abawlpieh leh tuahun laia a samat a ngamat te ahidan ahil chiengin lamdang asa mama hi. A lawmte'n Ngambawm ana theita mama ua, mishi khuo a tun in guolnop pawi thupitah abawl ua, asamat a ngamatte ai in, ton abawl uhi. Tuazou apat in a iit mama Khupching tawh koima khentheilou na gam ah lungkimtah leh nopsatah in a umkhawm ta uhi.